Zajęcia oferowane przez PPG UAM mają status ogólnouniwersyteckich przedmiotów fakultatywnych i adresowane są do studentów/tek i doktorantów/tek ze wszystkich wydziałów UAM a także innych uczelni. Za udział w zajęciach uczestnicy otrzymują określoną ilość punktów ECTS.

REJESTRACJA NA ZAJĘCIA JEST MOŻLIWA BEZPOŚREDNIO Z PAŃSTWA KONT W SYSTEMIE USOS.  

ZAJĘCIA PROPONOWANE PRZEZ PRACOWNIĘ PYTAŃ GRANICZNYCH SĄ DOSTĘPNE DLA WSZYSTKICH ZAINTERESOWANYCH I BEZPŁATNE - WBREW POWTARZANYM OPINIOM O OPŁATACH ZA TE ZAJĘCIA.

Informacje szczegółowe można uzyskać klikając na tytuł zajęć z lewej strony - należy się następnie zalogować jako gość. W przypadku pytań lub wątpliwości prosimy o kontakt na adres mailowy:  ppguam@amu.edu.pl


    Dostępne kursy

    Cykl wykładów interdyscyplinarnych, zespół wykładowców, 30 godzin, semestr zimowy, 3 punkty ECTS

    Termin i miejsce: czwartek, godz. 18.45-20.15, Collegium Maius, ul. Fredry 10, Sala Śniadeckich

    Kod: 31-SW18Z01

    To cykl piętnastu wykładów o interaktywnym charakterze, przyjmujących transdyscyplinarną optykę analizowania rzeczywistości otaczającej człowieka. Do wygłoszenia wykładów zostaną zaproszeni goście, którzy wpisują się swoim myśleniem w jeden spójny nurt: myślenia o zwierzętach jako podmiotach w relacjach z ludźmi; przyjmowania konstruktywistycznego oglądu rzeczywistości, który wskazuje, że istnieje wielość perspektyw prezentujących różne punkty widzenia oraz że tak ludzie, jak i nie-ludzie mają swoje liczne światy, w których żyją. Tym samym zakwestionowany zostanie jeden obowiązujący porządek świata, a przez to możliwa będzie refleksja nad tym, jak światy ludzi i nie-ludzi splatają się ze sobą, czasem w pogodnej koegzystencji a czasem w brutalnej konkurencji. Celem cyklu jest także podjęcie zaawansowanej refleksji nad sprawczym działaniem, tego, jak ludzie myślą o świecie.

    11 października 2018 - "Ludzie i zwierzęta. Posthumanizm. Problem i perspektywy" - dr Agnieszka Żok (Uniwersytet Medyczny w Poznaniu i Pracownia Pytań Granicznych)

    18 października 2018 - "Pogoń za futrem. Historyczne i ekonomiczne uwarunkowania produkcji futrzarskiej"Jarosław Urbański

    25 października 2018 - "Czy jest możliwy uwspólniony dobrostan ludzi i innych zwierząt?" - prof. Hanna Mamzer (Instytut Socjologii UAM i Pracownia Pytań Granicznych)

    8 listopada 2018 - "Kulturowe uwarunkowania hiszpańskiej corridy de toros" - dr hab. Magdalena Ziółkowska-Kuflińska (Instytut Socjologii UAM)

    15 listopada 2018 - "Zwierzęta w policji. Wyposażenie czy partnerzy?" - sierż. szt. Agnieszka Jóźwiak (Wydział Kadr i Szkolenia KWP w Poznaniu)


    Cykl wykładów interdyscyplinarnych, zespół wykładowców, 30 godzin, semestr zimowy, 3 punkty ECTS

    Termin i miejsce: wtorek, godz. 18.45-20.15, Collegium Maius, ul. Fredry 10, Sala Śniadeckich

    Kod: 31-SW18Z02

    Przyszły rozwój wiedzy będzie coraz bardziej inter – i transdyscyplinarny. Jak łatwo się przekonać jest to już rzeczywistością na przykład dla fizyków, biochemików i przedstawicieli nauk medycznych współpracujących w zakresie nanotechnologii albo w naukach kognitywnych i wielu innych podobnych projektach.

    Szybki rozwój takich badań prowadzi to do przekonania, że współpraca między naukami przyrodniczymi, społecznymi i medycznymi, humanistycznymi i inżynieryjnymi, a także z innymi zainteresowanymi stronami, podejmowana w sposób kompleksowy, a nie redukcyjny, może pomóc rozwiązywać kwestie szczególnie istotne społecznie.

    Obecny rozwój badań transdyscyplinarnych charakteryzuje wykładniczy wzrost publikacji, poszerzanie ich kontekstów i wzrastające zainteresowanie badaczy oraz instytucji wspierających badania.

    Przedstawicieli nauk ścisłych, przyrodniczych, społecznych i humanistycznych poprosimy o naświetlenie nadziei i obaw, osiągnięć i porażek związanych z próbami przekraczania granic poszczególnych dyscyplin. Zwrócimy uwagę zwłaszcza na nauki ze swojej natury transgraniczne – takie jak kognitywistyka, teoria systemów, teoria komunikacji czy badania dyskursów.

    Najbliższe wykłady:

    9 października 2018 - "Wyzwanie transdyscyplinarności" - prof. Tomasz Polak (Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    16 października 2018 - "Inteligencja kolektywna / inteligencja konektywna" - prof. Tomasz Polak (Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    23 października 2018 - "Transdyscyplinarność w badaniach literatury i sztuki - Mieke Bal i Amsterdamska Szkoła Analizy Kultury" - dr Beata Anna Polak (Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    30 października 2018 -"Szwajcarska szkoła transdyscyplinarności. Czym jest postęp w badaniach transdyscyplinarnych?" - prof. Tomasz Polak (Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    6 listopada 2018 - "Kulturoznawstwo jako nauka interdyscyplinarna" - dr Rafał Ilnicki (Instytut Kulturoznawstwa i Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    13 listopada 2018 - "Cybernetyka jako paradygmat syntezy nauk ścisłych i jego możliwe wykorzystanie w humanistyce"dr Rafał Ilnicki (Instytut Kulturoznawstwa i Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    20 listopada 2018 - "Jak skutecznie planować w środowisku zdominowanym przez niepewność. Badania z kręgu XCenters" - prof. Tomasz Polak (Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    27 listopada 2018 - przerwa w wykładach



    Konwersatorium, 30 godzin, semestr letni, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: wtorek, godz. 16.00-17.30, 

    NOWE MIEJSCE ZAJĘĆ: sala A, dom studencki Jowita, ul. Zwierzyniecka 7 UWAGA: w dniu 20 listopada zajęcia wyjątkowo w sali 82 w budynku Biblioteki UAM, ul. Ratajczaka 38.  

    Kod: 31-KO18Z19

    Celem zajęć będzie przedstawienie złożonego zjawiska, jakim jest europejski antysemityzm. Punktem wyjścia będzie dla nas rekonstrukcja historycznych procesów konstruowania Żydów jako Innych i Obcych oraz zwrócenie uwagi na wielość, często konkurencyjnych, teorii dążących do wyjaśnienia genezy antysemickich uprzedzeń. W trakcie zajęć zajmiemy się zarówno teologicznym wymiarem chrześcijańskiej wrogości wobec Żydów, uwarunkowaniami społeczno-ekonomicznymi, w których rozwijała się ona w Europie, ewolucją sposobów postrzegania żydowskiej odmienności, rolą postaw antyżydowskich w kształtowaniu się europejskich nacjonalizmów, jak i specyfiką rasistowskiego antysemityzmu, którego tragiczną kulminacją była Zagłada Żydów podczas II Wojny Światowej. Przedmiotem analiz będą także te formy antysemityzmu, które uwidoczniły się w okresie powojennym. W tym kontekście zajmiemy się m. in. tzw. nowym antysemityzmem, którego geneza łączona jest z rozwojem konfliktu palestyńsko-izraelskiego, oraz zjawiskiem określanym mianem „antysemityzmu wtórnego”. Zasadniczym celem zajęć będzie zapoznanie uczestniczek i uczestników z najważniejszymi konceptualizacjami antysemityzmu, które rozwinęły się na gruncie filozofii, socjologii, historii, psychologii i antropologii, a także z debatami, które konceptualizacje te wzbudziły, zarówno w środowisku akademickim, jak i wśród szerszej publiczności.

    Wykład, 30 godzin, semestr zimowy, 3 punkty ECTS
    Termin i miejsce: środa, godz. 11.30-13.00, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 250 [Uwaga! Zmiana sali]
    Kod: 31-WY18Z03

    Na zajęciach zostanie przedstawiona kulturowego rozwoju humanistyki po to, aby zrozumieć, czym jest ona aktualnie, a także, czym może się stać w przyszłości. Przedstawione zostaną pewne typy idealne rozwoju, które zostaną skonfrontowane z tym, co humanistyka pominęła, usunęła we własnej historii rozwoju. Przedmiotem zainteresowania będą nie tylko jej pozytywne dokonania podzielone na epoki, ale przede wszystkim sposób reagowania na aktualność historyczną, polityczną i gospodarczą czy też rezygnacja z odnoszenia się do rzeczywistości poza placówkami badawczymi i prywatnymi gabinetami pracowników. Zapytamy o to, jaką rolę od starożytności w kulturze europejskiej pełnił humanista. Przede wszystkim chodzi o skojarzenie humanistyki z humanistą. Współcześnie bowiem coraz rzadziej pyta się o to, kim jest humanista, coraz częściej przez humanistykę rozumie się przygotowanie pracownika do odnajdywania się na rynku pracy. Pracownicy naukowi zaś coraz częściej w wyniku procedur biurokratycznych mniej kojarzeni są z cechami przynależnymi humanistom, bardziej zaś z mierzalnymi ilościowo osiągnięciami. Przy czym celem nie jest, niestety często naiwna i utopijna, obrona ideału humanistycznego podmiotu, którego wrażliwość jest oddzielna od rynku, lecz pytanie o to, co to znaczy być humanistą we współczesnej kulturze – zarówno z perspektywy pracownika naukowego, studenta, jak i absolwenta. Wykład będzie próbą transdyscyplinarnej syntezy wiedzy pochodzącej z kulturoznawstwa, filozofii, teorii systemów, cybernetyki oraz socjologii.

    Wykład, 30 godzin, semestr zimowy, 3 punkty ECTS

    Termin i miejsce: wtorek, godz. 12.40-14.10, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 250 [Uwaga! Zmiana sali]
    Kod: 31-WY18Z04

    Wykład interdyscyplinarny ukazujący wybrane aspekty twórczej funkcji człowieka jako autora słów, dźwięków i obrazów (sztuki), twórcy systemów (filozofii, etyki i prawa) oraz kreatora nowych światów (religii).


    Wykład z elementami konwersatorium, 30 godzin, semestr zimowy, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: poniedziałek, godz. 9.45-11.15, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 250 [Uwaga! Zmiana sali]

    Kod: 31-WY18Z04

    Zajęcia o charakterze interdyscyplinarnym, których tematem będzie analiza relacji Państwo-Kościół (Naród-Kościół, Społeczeństwo-Kościół) od XIX do XXI w.

    Przez relacje Państwo-Kościół (Naród-Kościół, Społeczeństwo-Kościół) rozumieć będziemy zarówno oficjalne relacje uwidocznione w dokumentach, jak i stanowiska obu stron uwidocznione w wypowiedziach prasowych, telewizyjnych czy innych medialnych.

    Z zakresu XIX w. interesować nas będzie stosunek Kościoła do tzw. sprawy polskiej, czyli odniesienie się zarówno Stolicy Apostolskiej, jak i polskich hierarchów do sprawy narodowowyzwoleńczej i samostanowienia Polski.

    Następnie omówimy relacje rządów polskich z Kościołem w międzywojniu, a także stosunek Kościoła Polskiego do ówczesnych spraw społecznych (stosunek do wojny, kryzys, antysemityzm).

    Pokażemy także powojenny dyskurs publiczny Kościoła obecny u polskich hierarchów (kardynałowie: Sapieha, Hlond, Wyszyński, Glemp, Wojtyła, Michalik, prymas Polak i inni współcześni), a także funkcjonowanie prasy religijnej o charakterze społecznym – z jednej strony tzw. środowiska Tygodnika Powszechnego, Znaku i Więzi, z drugiej prasy diecezjalnej (Gość Niedzielny, Przewodnik Katolicki, Niedziela), jak i tzw. prasy PAX-owskiej (Słowo Powszechne, Kierunki, Civitas christiana).

    Pokażemy, jak trwałe okazały się podstawowe motywy i układy tych relacji w ostatnich dwu stuleciach i jak politycznie skuteczne pozostają – nawet jeśli ich narodowo-katolicki rdzeń staje się coraz bardziej anachroniczny.


    Wykład, 30 godzin, semestr zimowy, 3 punkty ECTS

    Termin i miejsce: wtorek, godz. 11.00-12.30, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 250 [Uwaga! Zmiana sali]

    Kod: 31-WY18Z06

    Wykład interdyscyplinarny, podczas którego przywołane zostaną pesymistyczne i krytyczne sądy o człowieku i cywilizacji. Heideggerowskiej tezie o człowieku, który zamieszkuje i buduje, przeciwstawione zostaną pytania o człowieka, który zamieszkuje i niszczy. Punktem wyjścia dla refleksji będą teksty religijne, filozoficzne i literackie oraz wnioski płynące z badań psychologicznych, socjologicznych i prawnych. Sporo uwagi poświęcone zostanie również m.in. mizantropii i mizoginii, kwestii odpowiedzialności oraz współczesnym przemianom kulturowym.

    Wykład z elementami konwersatorium, 30 godzin, semestr zimowy, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: poniedziałek, godz. 11.30-13.00, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 250 [Uwaga! Zmiana sali]

    Kod: 31-WK18Z08

    Cykl konwersatoriów o charakterze interdyscyplinarnym dwusemestralny (każdy semestr: oddzielnie zaliczane zajęcia), którego tematem będzie krytyczna prezentacja i analiza mesjanizmów – polskich i innych, w perspektywie ich wpływu na mentalność społeczną i procesy polityczne.

    Przez ogólną nazwę „mesjanizmy” rozumieć będziemy zespół zjawisk społeczno-politycznych o charakterze religijnym lub świeckim, do których należą: millenaryzmy/chiliazmy (koncepcje „Tysiącletnich Królestw Bożych na Ziemi), misjonizmy (koncepcje misji narodów), mesjanizmy sensu stricto (oparte na roli zbawcy Narodu lub zbawczej roli Narodu) i pasjonizmy (rola cierpień narodu).

    Interesować nas będzie zarówno geneza ogólnie pojętych mesjanizmów, jak i ich charakter i rozmaite typologie: religijne, progresywnospołeczne i narodowowyzwoleńcze. Będziemy badać ich uwarunkowania społeczne, polityczne, religijne i w zakresie psychologii społecznej – tu szczególnie interesować nas będą mesjanizmy protopolityczne i prepopolityczne oraz postpolityczne, o charakterze lokalnym i uniwersalnym. Interesować nas będzie także ich powiązanie z koncepcjami narodu i teologii narodu.

    Zastanowimy się, na ile mesjanizmy jako tropy kulturowe wpisały się w dziedzictwo europejskie, czy i w jaki sposób modelują dyskursy ideowo-filozoficzne, religijne, etyczne i społeczno-polityczne, i czy owe dyskursy funkcjonują jawnie lub w warstwie zakamuflowanej. Spróbujemy nakreślić panoramę ideowo-polityczną mesjanizmów: od emancypacyjnych po ksenofobiczne, od projektów utopii społecznych po projekty cynicznych manipulacji.

    Przyjrzymy się także zjawisku neomesjanizmów, czyli współczesnym próbom reaktywacji mesjanizmów polskich i ich powiązania z koncepcjami narodowymi i religijnymi, a także ze znaczącymi dla polskiej mentalności społecznej wydarzeniami społeczno-politycznymi, np. tzw. katastrofą smoleńską.

    Omówimy m. in.: ruch Lazzarettiego w południowej Toskanii, ruchy chłopskie anarchistów andaluzyjskich, ruchy chłopskie sycylijskie, polskie mesjanizmy filozoficzno-społeczne (Józefa Hoene-Wrońskiego, Augusta Cieszkowskiego, Bogdana Trentowskiego), progresywne o charakterze społeczno-religijnym (Joachima Lelewela, Adama Mickiewicza, Andrzeja Towiańskiego, Juliusza Słowackiego) czy o charakterze konserwatywno-religijnym (Zygmunta Krasińskiego, Hieronima Kajsiewicza i Piotra Semenenki, a także Stanisława Chołoniewskiego), a z mesjanizmów sąsiednich: ukraiński „Bractwa Cyryla i Metodego”, czeskie słowianofilstwo. Ze zjawisk dwudziestowiecznych omówimy propozycje mesjanistyczne Stanisława Brzozowskiego, Jerzego Brauna czy Karola Wojtyły, a z rosyjskich Włodzimierza Sołowjowa, a także współczesnych środowisk neomesjanistów polskich.

    Wykład z elementami konwersatorium, 30 godzin, semestr zimowy, 4 punkty ECTS
    Termin i miejsce: poniedziałek, godz. 15.00-16.30, Instytut Filozofii, ul Szamarzewskiego 69c, budynek E, sala D
    Kod: 31-WK18Z09

    Celem wykładu jest prezentacja studiów nad nauką i techniką (Science Technology Studies -STS). Ten, wciąż relatywnie nieznany obszar badań w Polsce koncentruje się na funkcjonowaniu nauki i techniki w społeczeństwie. Badania STS oparte są na empirycznych studiach przypadków z obszaru funkcjonowania nauki i techniki w społeczeństwie. Szczególnie ważne są badania kontrowersji naukowych oraz tych z innowacji, które powodują lęki społeczne. W odróżnieniu od filozofii i metodologii nauki zainteresowanie nauką przeniesione jest z poziomu teoretycznego na jej wymiar praktyczny – prowadzi się analizy dotyczące usytuowania praktyk naukowych, laboratoryjnych. Ważnym wymiarem tego nurtu jest badanie, w jaki sposób wiedza naukowa koresponduje z innymi rodzajami wiedzy oraz badanie relacji pomiędzy wiedzą ekspertów i laików.

    W zaproponowanym cyklu wykładowym dużą rolę odgrywać będzie analiza kontrowersji naukowo-społecznych, dlatego, że dzisiejsza nauka rzuca nam dwojakiego rodzaju wyzwanie. Z jednej strony generuje ona na niespotykaną wcześniej skalę źródła niepewności i lęków. Z drugiej jednakże prowokuje postawy irracjonalne i antynaukowe, których popularność podmywa oświeceniowe fundamenty nowoczesności. Nauka jest jednocześnie źródłem niewątpliwego sukcesu, jak i stwarza nieznane wcześniej i niedające się w pełni kontrolować zagrożenia. Zaprezentowane w wykładach  ujęcie praktyki naukowej odbiega od tych dwóch obrazów. Bazuje on na wspomnianych wyżej studiach nad nauką i techniką, które skupiły się na drobiazgowych analizach praktyki laboratoryjnej. We wprowadzeniu przedstawiona zostaje argumentacja wspierająca owo podejście do problemu.

    W cyklu wykładowym zostaną przedstawione:

    1. Procesy społeczne, poprzez które wiedza naukowa i techniczna wchodzi we wzajemne relacje, kształtuje i warunkuje to, co społeczne.

    2. Sposoby, w jakie wiedza naukowa i techniczna jest ucieleśniania, zawarta, w praktykach, tekstach, maszynach, obrazach oraz w jaki sposób dochodzi do jej dystrybucji.

    3. Sposoby, w jakie ludzie używają, rekonfigurują wiedzę naukową i techniczną oraz w jaki sposób i występują w opozycji w stosunku do niej.

    4. Kwestie normatywne związane z rozwojem naukowym i technicznym.

    5. Kontrowersje naukowo-społeczne (ruchy antyszczepionkowe, GMO, energetyka jadrowa, problem ekspertyz naukowych, biopolityka i bioetyka).

    6. Miejsce nauki i techniki w świecie współczesnym.

    Plan wykładów:

    1. Czyje lęki? Czyja nauka? O dwuznacznościach w funkcjonowaniu nauki w społeczeństwie (2h)

    2. Paradygmaty i style myślowe – początki studiów nad nauką i techniką (2h)

    3. Czego powinniśmy oduczyć się w myśleniu o nauce i technice? (2h)

    4. Od rowerów i kluczy wiedeńskich do elektrowni jądrowych – studia nad przedmiotami, artefaktami i techniką (2h)

    5. „Dajcie mi laboratorium, a poruszę świata” – etnografia i socjologia w laboratorium (4h)

    6. . Krążenie wiedzy i nauki w społeczeństwie (4h).

    7. Asymetrie w krążeniu wiedzy i nauki (4h)

    8. Kontrowersje naukowo społeczne, „wojny o naukę” a „wojny kulturowe” (10h)


    Wykład z elementami konwersatorium, semestr zimowy, 45 godzin, 5 punktów ECTS

    Termin i miejsce: poniedziałek 15.30-17.45, Collegium Chemicum, Grunwaldzka 6, sala 250 [Uwaga! Zmiana sali]

    Kod: 31-WK18Z10

    Wykład prezentuje wyniki badań nauk ścisłych, takich jak: matematyka, fizyka, chemia, biologia ewolucyjna, socjobiologia, neuroestetyka, neurobiochemia, nad naturą piękna i percepcją sztuki. Omówiona zostanie koncepcja piękna, jako estetyczna kategoria bytu, której definicja zmieniała się od czasów starożytności do współczesności i nadal stanowi przedmiot intensywnych badań, zarówno w obszarze nauk humanistycznych, jak i ścisłych. By uzyskać pełny wgląd w naturę piękna i percepcji sztuki, należy problem rozpatrzyć interdyscyplinarnie, z uwzględnieniem poglądów filozofów i artystów oraz wyników badań nauk ścisłych wymienionych powyżej. Jako spektakularny przykład można podać zastosowanie matematycznej teorii fraktali Benoit Mandelbrota (1924–2010) w analizie obrazów Mauritsa Cornelisa Eschera (1898–1972) i Jacksona Pollocka (1912–1956). Wyniki badań ujawniły fraktalną charakterystykę obrazów Eschera Circle Limit I, II, III, IV (1958-1959), Heaven and Hell (1960) oraz prawie wszystkich prac Pollocka, których wymiar fraktalny rósł od 1,12 w 1945 roku, do 1,7 w 1952. Wartym podkreślenia jest fakt, że w powyższym przykładzie sztuka wyprzedziła naukę, bowiem obrazy fraktalne powstały przed odkryciem fraktalności przez Mandelbrota w 1975 roku. Z drugiej strony, dopiero nauka pozwoliła zrozumieć (i docenić) fraktalne dzieła artystów. Badania w zakresie neuroestetyki (EEG monitoring) ujawniły również, że percepcja fraktali i obrazów fraktalnych generuje pozytywną reakcję mózgu, co znalazło praktyczne zastosowanie w redukcji stresu pod wpływem obrazów fraktalnych, prezentowanych pacjentom w ramach psychoterapii.

    Aranżacja wykładów jest następująca: wprowadzenie bazowej koncepcji naukowej, a następnie jej zastosowanie w analizie i interpretacji sztuki plus prezentacja multimedialna skorelowanych z nią zagadnień z pogranicza nauki i sztuki. Po wykładzie odbywać się będzie dyskusja w ramach konwersatorium. Czas: 30 h wykładów Wykład z elementami konwersatorium, semestr zimowy, 45 godzin, 5 punktów ECTSplus 15 h konwersatorium. Wykład przeznaczony jest zarówno dla przedstawicieli nauk humanistycznych, jak i ścisłych, i nie wymaga wiedzy wstępnej.

    The lecture presents the results of studies of exact sciences such as mathematics, physics, chemistry, evolutionary biology, sociobiology, neuroscience, neurobiology, on perception of beauty and art. In particular, the concept of beauty will be discussed as the aesthetic category of being, the definition of which has changed from antiquity to the present and continues to be a subject of intensive research, both in the field of art and sciences. To gain a full insight into the nature of art and beauty, the problem should be considered interdisciplinary, taking into account the views of philosophers, artists as well as the results of investigations of the sciences detailed above. A spectacular example is the use of mathematical fractal theory developed by Benoit Mandelbrot (1924-2010) in the analysis of Maurits Cornelis Escher (1898-1972) and Jackson Pollock (1912-1952) works. The results of the study revealed the fractal characteristics of the Escher’s paintings Circle Limit I, II, III,IV (1958-1959) and Heaven and Hell (1960) as well as almost all Pollocka works, whose fractal dimension increased from 1,12 in 1945 to 1,75 in 1952. It is noteworthy that in the above example, art overtook science, since Escher’s and Pollock fractal paintings were created before Mandelbrot's discovery of fractals in 1975. On the other hand, science (mathematics) allowed it to understand (and appreciaExact sciences and artte) the fractal work of artists, whereas EEG monitoring revealed that the perception of both fractals and fractal paintings generates a positive brain response, which has been found to be useful in reducing stress under fractal images presented to patients in psychotherapy.

    Arrangement of the lectures is as follows: first a basis of scientific concept is introduced and then it is applied in analysis and interpretation of the art works demonstrated in the form of multimedia presentation. After the lecture, we discuss within the seminar the matters considered. The lecture is intended for both humanists as well as scientists and requires no pre-knowledge in the field of analyzed concepts.

    Konwersatorium, 30 godzin, semestr zimowy, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: środa, godz. 13.15-14.45, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 250 [Uwaga! Zmiana sali]

    Kod: 31-KO18Z11

    Konwersatorium będzie dotyczyło statusu oprogramowania w kulturze. Dyskusje będą koncentrować się na takich tematach jak jego wpływ na wrażliwość człowieka, pracę czy rozrywkę. Zastanowimy się też czy odgrywa ono jedynie instrumentalną rolę, będąc jedynie nową formą narzędzia, czy też przysługuje mu inny, właściwy dla siebie sposób istnienia. Skupimy się również na problemie coraz silniejszej autonomizacji programów – czy powinniśmy się ich obawiać, czy też pozostają kontrolowalne? Zapytamy też o to, kto powinien kontrolować oprogramowanie, które kontroluje ludzi? To zaś będzie podstawą do podjęcia namysłu nad kwestią władzy – rozpatrywaną zarówno od strony użytkownika, to znaczy nowych możliwości, jakie zyskuje, używając oprogramowania, a także od strony władzy instytucjonalnej i rynkowej. Konwersatorium ma opierać się przede wszystkim na interpretacji oprogramowania, dlatego też będzie koncentrować się głównie na refleksji jego użytkowników, to znaczy uczestników zajęć. Zamiast odczytywać interpretację oprogramowania przez pryzmat tekstów na ten temat, skupimy się na własnej analizie kultury, podczas gdy pojawiające się teksty będą odgrywały rolę pomocniczą. Metodologia ta wynika z potrzeby wypracowania hermeneutyki umożliwiającej interpretację aktualnych fenomenów kultury. Przecież niemal każdy używa oprogramowania, więc warto byłoby rozpocząć refleksję nad tym, jak wpływa ono na człowieka.

    Konwersatorium, 30 godzin, semestr zimowy, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: czwartek 13.30- 15.00 

     UWAGA! NOWE MIEJSCE ZAJĘĆ: sala seminaryjna w bibliotece w Collegium Maius, ul. Fredry 10 (III pietro).

    Kod: 31-KO18Z12

    Przedmiotem zajęć będzie analiza tej formy „krytyki islamu”, która artykułowana jest przez osoby wywodzące się ze społeczności muzułmańskich. Krytyka ta na ogół uzyskuje ogromną popularność w krajach Zachodu, jej głosiciele stają się nagradzanymi autorami i nierzadko osiągają status powszechnie znanych osobowości medialnych, czasami z sukcesem wchodząc w świat zachodniej polityki. Główny zarzut, jaki jest wobec nich wysuwany, głosi, iż propagując anty-islamskie dyskursy i wykorzystując do ich legitymizowania swoją pozycję „insiderów”, osoby te w istocie zasilają rozwijającą się w społeczeństwach zachodnich islamofobię, wspierają wrogą wobec muzułmanów politykę imigracyjną i reprodukują kolonialne, eurocentryczne sposoby postrzegania odmienności religijnej i kulturowej.

    Celem zajęć będzie wieloaspektowa problematyzacja anty-islamskich dyskursów proponowanych przez „muzułmańskich renegatów”, a także socjologiczna, kulturoznawcza i filozoficzna analiza pozycji podmiotowych, które zajmują oni w polu przecinających się osi władzy wyznaczonych przez podziały religijno-kulturowe i różne formy przynależności grupowej. Wśród omawianych autorów znajdą się m.in. Boulalem Sansal, Ayan Hirshi Ali, Irshad Manji, Azar Nafisi i Piotr Ibrahim Kalwas. Ich prace zostaną potraktowane jako inspiracja do postawienia pytania o polityczne implikacje „wewnętrznej” krytyki islamu, a także do zastanowienia się nad kwestią relacji jednostki do jej grup odniesienia, nad strategiami asymilacyjnymi przyjmowanymi przez osoby wywodzące się ze stygmatyzowanych społeczności, oraz nad zjawiskiem, które w kontekście powyższych problemów nazywane jest często „samokolonizacją”. Głównym celem zajęć będzie refleksja nad warunkami, które wewnętrzna krytyka islamu musi spełnić, aby uniknąć zarzutu „samokolonizacji”.Muzułmańscy renegaci, krytyka islamu i kwestia samokolonizacji.

    Wykład z elementami konwersatorium, 30 godzin, semestr zimowy, 4 punkty ECTS 

    Termin i miejsce: środa, godz. 9.45-11.15, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 250 [Uwaga! Zmiana sali]

    Kod: 31-WK18Z14

    W ramach zajęć dokonamy przeglądu kolejnych historycznych etapów sakralizacji struktury i instytucji kościelnych: od ukształtowania się struktury hierarchicznej Kościoła w I stuleciu, przez akomodację struktur kościelnych do religijnych form Imperium w stuleciach IV-VI, powstanie wspólnot zakonnych, feudalizację Kościoła, rozwój władzy papieskiej w średniowieczu i formuły sakralizacyjne w odpowiedzi na Reformację, Oświecenie i wyzwania nowoczesności.

    W części konwersatoryjnej zajęć będziemy czytali i analizowali teksty i dokumenty, a także dzieła literackie związane z tą tematyką.

    Wykład, 30 godzin, semestr zimowy, 3 punkty ECTS

    Termin i miejsce: wtorek, godz. 14.20-15.50, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 250 [Uwaga! Zmiana sali]

    Kod: 31-WY18Z15

    Wykład interdyscyplinarny, którego osią będzie pytanie o wartość jako kod niezbędny dla stworzenia i zrozumienia „ludzkiego” świata. Poruszone zostaną między innymi następujące zagadnienia: Ontologia wartości. Konieczność(?) wartości. Aksjologiczne fundamenty systemu prawnego. Aksjologiczne podstawy wychowania. Wybrane kwestie aksjologiczne w literaturze. Poszukiwanie etyki dla współczesności.

    Wykład z elementami konwersatorium, 30 godzin, semestr zimowy, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: środa, godz.16.30-18, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 250 [Uwaga! Zmiana sali]

    Kod: 31-WK18Z16

    Teoretyczna historia nauki, w znaczeniu, jakie nadał temu pojęciu Jerzy Kmita, może być użytecznym narzędziem do badania przełomów w nauce, szczególnie w warunkach, gdy część nauk społecznych i humanistycznych operuje pojęciami bliskimi potocznej wizji świata i człowieka. Równocześnie teoretyczna analiza historyczna nauki współczesnej może stanowić płodne intelektualnie pole interpretacji dla nauki współczesnej. Na zajęciach zostanie podjęta analiza wybranych przykładów takich problemów.


    Konwersatorium, 30 godzin, semestr zimowy, 5 punktów ECTS

    (zajęcia prowadzone we współpracy z AMU PIE, adresowane dla międzynarodowych studentów programu ERAZMUS oraz studentów i doktorantów UAM)

    Termin i miejsce: czwartek 11.30-13.00 

    UWAGA! NOWE MIEJSCE ZAJĘĆ: sala seminaryjna w bibliotece w Collegium Maius, ul. Fredry 10 (III pietro).

    Kod: 31-KO18Z17

    The aim of the course is to examine the concept of whiteness and its functioning in different historical, social and cultural contexts. During our classes we will analyse ways in which whiteness is constructed within changing systems of status hierarchy and pose a question about its relationship to a category of race. We will draw on theoretical approaches adopted in „whiteness studies”, discuss the origins and development of this research field and relate it to wider studies on ethnicity, race and racism. Referring to the works of sociologists, historians and anthropologists we will show how whiteness has organized and defined different forms of social privileged that is still perpetuated by the cultural patterns of valorisation operating in Western and non-Western societies. In this context we will also discuss whiteness in connection with issues such as culturally conditioned perception of the body and ideals of beauty, whiteness and class, whiteness and gender, whiteness and colorism. During the course we will not only focus on scholarly works but will also consider representations and problematizations of whiteness that can be found in literature, visual arts, film or advertising.


    Wykład z elementami konwersatorium, 30 godzin, semestr zimowy, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: poniedziałek, godz. 13.15-14.45, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 250 [Uwaga! Zmiana sali]

    Kod: 31-WK18Z18

    Ideą zajęć jest przedstawić „panoramicznie” pojęcie i znaczenie informacji – zaczynając od matematyki / informatyki i fizyki, przez nauki biologiczne i społeczne, nauki o języku i literaturze i filozofii oraz sproblematyzować zagadnienia znajdujące się w obszarach granicznych między perspektywami poszczególnych dyscyplin w tej materii. Założeniem wykładów jest zatem: w pierwszej linii przekaz podstawowej wiedzy z różnych poziomów zastosowania pojęcia informacji, w drugiej: problematyzacje pojawiające się w polach „granicznych”, wreszcie próba pokazania bieżącego funkcjonowania pojęcia informacji jako istotnej składowej obrazowania świata w różnych naukach. Metodą będą pytania stawiane przez poszczególne dyscypliny we własnym obszarze jak i kierowane przez nie do innych nauk.

    Nie chodzi jedynie o „teorię informacji” w używanym dzisiaj często znaczeniu technicznym i pragmatycznym (teoria kodowania i przekazu), chociaż tak rozumiana teoria informacji stanowi istotną część stawianego przez nas problemu. Perspektywa graniczności pokazuje, że pytania wokół pojęcia informacji dotykają wielu kwestii nie zawsze dostrzeganych, lub dostrzeganych w stopniu niewystarczającym. Jedną z takich płaszczyzn jest płaszczyzna społeczna w szerokim spektrum realnego stosowania pojęcia „informacja”: komunikacji międzyludzkiej, komunikacji między uczestnikami życia społecznego a instytucjami społecznymi, tworzenia i szerzenia ideologii, słowem: wszelkiego przekazu w zakresie organizacji życia społecznego jak i komunikacji ideowej. Drugą jest płaszczyzna praxis językowej, będącej wynikową złożonych procesów modelowania języka zarówno jako komunikatora, ale także jako kreatora rzeczywistości. Oglądowi podlegać będą relacje między rzeczywistością a językiem, a więc funkcje: mimetyczna, modelująca, propagandowa, kamuflażowa, języka. Stąd niedaleko jest do postawienia pytań w zakresie zależności między podłożem „biologicznym” języka a postrzeganiem człowieka jako jednostki twórczej i zdolnej twórczo przetwarzać rzeczywistość, wykorzystując język jako narzędzie tej twórczości, a także zagadnień związanych z pojmowaniem języka jako narzędzia informacji podlegającego determinacji (bądź niezderminowanego), a za tym idzie problematyzacja determinizmu/indeterminizmu ludzkiej decyzyjności. W ten sposób rysujemy szerszy kontekst filozoficzny pytania o „informację”.

    Seria wykładów interdyscyplinarnych, semestr letni, 30 godzin, 3 punkty ECTS

    Termin i miejsce: wtorek, godz. 18.45-20.15, Collegium Maius, Sala Śniadeckich. 

    Kod: 31-SW18L01

    Seria wykładów interdyscyplinarnych poświęcona formułom i kulturom władzy w obszarach sytuowanych zazwyczaj poza ściśle pojmowaną polityką i walką o władzę.

    Przedstawicielom różnych dyscyplin (badaczom systemów społecznych, socjologom, historykom, wiedzy, psychologom społecznym, religioznawcom, teoretykom sztuki oraz filozofom, teologom i artystom) zadamy pytania o ich rozumienie źródeł, rozwoju i upadku władzy religijnej, władzy artystów i władzy ludzi nauki; o zyskiwanie i przejmowanie władzy w tych dziedzinach przez dysydentów, a także przez ludzi cynicznie wykorzystujących ideologie czy narzędzia instytucjonalne.

    Religia: władza założycieli, proroków, przywódców, w tym głów społeczności religijnych i przywódców sekt; władza doktryn i ideologii, władza religijnych instancji i instytucji kontrolnych; władza stróżów moralności; kontrkultury religijne.

    Sztuka: Władza artystów? Władza pieniędzy? Władza akademii? Władza kanonów i dystynkcji gustu; sztuka „wysoka” i sztuka „niska”; ciągłości i zerwania w historii sztuki. Porównanie kultur władzy w sztuce Europy/Zachodu, Afryki, Bliskiego i Dalekiego Wschodu, Ameryki przedkolumbijskiej. Sztuka kontrkulturowa. Religia i sztuka – relacje władzy.

    Nauka: władza koryfeuszy i twórców szkół, władza ekspertów, władza recenzentów, władza urzędników i administratorów nauki. Władza systemów finansowania nauki. Udane i nieudane historie naukowych dysydentów. Władza naukowych oszustów i hochsztaplerów. Nauka i sztuka oraz religia i nauka – relacje władzy.

    6 marca 2018 - "Postaci władzy" - prof. Tomasz Polak (Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    13 marca 2018 "Kultury władzy w nauce" - prof. Jaromir Jeszke  (Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    20 marca 2018 - "Fantazmatyzacja struktur władzy w chrześcijaństwie" - prof. Tomasz Polak (Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    27 marca 2018 - "Władza religijnych szaleńców" - dr Beata Anna Polak (Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    10 kwietnia 2018 - "Dlaczego powinniśmy wątpić w wątpliwości i być sceptyczni wobec sceptycyzmu? Nieoczywiste związki nauki, ekonomii i polityki" - dr hab. Andrzej W. Nowak  (Instytut Filozofii UAM i Pracownia Pytań Granicznych)

    17 kwietnia 2018 - "Jak zarządzać chrześcijaństwem? Od Kościołów tradycyjnych po nowe ruchy religijne chrześcijańskiej proweniencji" - prof. Zbigniew Pasek (Wydział Humanistyczny AGH Kraków)

    24 kwietnia 2018 - "O sterowaniu kościelną nawą. Vaticanum II z perspektywy socjologicznej teorii ewolucji religii" - dr hab. Kamil Kaczmarek (Instytut Socjologii UAM)

    8 maja 2018 - "(Anty)strukturalność sztuki współczesnej w czasach późnego kapitalizmu" - prof. Paweł Możdżyński (Instytut Stosowanych Nauk Społecznych UW)

    15 maja 2018 - "Władza "mód" w humanistyce" - dr Rafał Ilnicki (Instytut Kulturoznawstwa i Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    22 maja 2018 - "O praktykach artwashingu oraz kulturze i sztuce jako narzędziu penalizacji biedy i gentryfikacji" - prof. Rafał Jakubowicz (Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu)

    Rafał Jakubowicz w wykładzie pt. O praktykach artwashingu oraz kulturze i sztuce jako narzędziu penalizacji biedy i gentryfikacji podejmuje problem tzw. artwashingu jako PR-owej strategii wybielania wizerunku (na przykładzie m. in. działalności Griffin Art Space i Street Art by Fenix) oraz projektów artystycznych, które są inicjowane w celu zmiany charakteru „rewitalizowanych” dzielnic, czyli ich „uszlachetniania”. Sztuka może być narzędziem krytyki społecznej, ale zdecydowanie częściej bywa niestety wykorzystywana jako narzędzie wspierające projekty gentryfikacyjne. Autor wyjdzie od krytyki KontenerArtu działającego od 2010 roku na poznańskim Chwaliszewie (odwołując się do artykułu napisanego wspólnie z Mikołajem Iwańskim), a następnie opisze procesy turystyfikacji oraz supergentryfikacji, które zaszły w ostatnich latach w dzielnicy Śródka. Na przykładzie dyskusji toczących się w Szczecinie, gdzie miejscowa radna i kandydatka na prezydenta postulowała wykorzystanie kultury w celu pozbycia się z centrum tzw. „patologii”, Jakubowicz odniesie się do problemu wzmagania klasistowskiej, represyjnej polityki bezpieczeństwa oraz penalizacji biedy (osiedla kontenerowe jako nowy standard budownictwa socjalnego). Przywołując akcję Hanny Gill-Piątek, która była prowokacyjną odpowiedzią na postulaty szczecińskiej radnej, autor pokaże jak artysta może – przy pomocy narzędzi jakie oferuje sztuka – skutecznie przeciwstawić się antyspołecznej polityce mieszkaniowej. Na przykładzie medialnych wypowiedzi inicjatorów Otwartej Strefy Kultury na poznańskim Łazarzu oraz działającej głównie w tej właśnie dzielnicy Fundacji Kochania Poznania, autor podda analizie język, jakim posługują się artyści, animatorzy kultury i zarazem gentryfikatorzy, a także pozujący na społeczników czyściciele kamienic. Jakubowicz przyjrzy się także zjawisku wykorzystywania sztuki przez deweloperów, w celu zwiększenia atrakcyjności przygotowanej przez nich oferty wśród wymagających klientów. Na koniec Jakubowicz skoncentruje się na swoistej wspólnocie interesów, łączącej różne grupy interesu – urzędników, deweloperów, kamieniczników, czyścicieli kamienic oraz artystów.

    Wykład powstał w związku z realizacją tematu badawczego pt. Interwencja socjologiczna w kontekście sztuki współczesnej, finansowanego ze środków na utrzymanie potencjału badawczego w ramach działalności statutowej Wydziału Edukacji Artystycznej i Kuratorstwa Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu (dotacja na 2017 rok).

    Rafał Jakubowicz (ur. 1974). Absolwent Wydziału Wychowania Plastycznego oraz Wydziału Malarstwa Grafiki i Rzeźby Akademii Sztuk Pięknych w Poznaniu, a także Wydziału Neofilologii (specjalność hebraistyka) Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Zatrudniony na stanowisku profesora nadzwyczajnego w Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu, gdzie na Wydziale Edukacji Artystycznej prowadzi Pracownię Sztuki w Przestrzeni Społecznej. Wspólnie z Katarzyną Czarnotą oraz Zofią Małkowicz z Instytutu Socjologii UAM, we współpracy z Pracownią Pytań Granicznych UAM, prowadzi konserwatorium/warsztat, pt. Sztuka jako narzędzie krytyki społecznej. Rola artysty w procesie gentryfikacji. W ramach projektu w roku akademickim 2016/2017 wykłady przeprowadzili: Jarosław Urbański, Dorota Grobelna, Piotr Bujak, prof. Marek Krajewski, Łukasz Surowiec, Stanisław Ruksza, Tomasz Fudala, Mikołaj  Iwański i Aneta Szyłak, dr Rafał Czekaj i Szymon Pietrasiewicz. A w roku akademickim 2017/2018: Jarosław Urbański, dr Piotr Juskowiak, dr Łukasz Drozda, Maria Burza i Antek Wiersztort oraz dr Jacek Drozda. Zeszłoroczny projekt zakończył się wystawą w poznańskiej Galerii Tak, pt. Trzeba powiedzieć! Z archiwum społecznego gentryfikacji. 28 maja 2018 roku o godz. 18.00 w Galerii Tak (ul. Mielżyńskiego 27/29) odbędzie się druga odsłona podsumowującej warsztaty wystawy.

    29 maja 2018 - "Historia kina - Władza (film + dyskusja)" - prowadzi prof. Tomasz Polak (Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    5 czerwca 2018 "Władza recenzentów" - prof. Tomasz Polak (Pracownia Pytań Granicznych UAM)

    12 czerwca 2018 - "Duchowni wobec Władzy i Władza wobec Duchownych - spojrzenie historyka" - Mateusz Szłapka (Instytut Historii UAM)


    Seria wykładów interdyscyplinarnych, semestr letni, 30 godzin, 3 punkty ECTS

    Termin i miejsce: czwartek, godz. 18.45-20.15, Collegium Maius, Sala Śniadeckich. 

    Uwaga: pierwszy wykład 1 marca

    Kod: 31-SW18L02

    Celem cyklu będzie przyjrzenie się historycznej oraz współczesnej polskiej rzeczywistości przez pryzmat kategorii półperyferyjności. Idea cyklu wyrasta z obserwacji, iż kategoria ta stanowi użyteczne narzędzie, które pozwala uchwycić i wyjaśnić polityczną, ekonomiczną i kulturową kondycję polskiego społeczeństwa. Półperyferyjność będzie nas interesowała zarówno jako miejsce w globalnej strukturze ekonomicznej (kapitalistycznym „systemie-świecie” - zgodnie z terminologią Immanuela Wallersteina), jak i symboliczne usytuowanie względem tego, co w pełni „europejskie” czy „zachodnie” (a więc reprezentujące wyobrażone, choć być może już nie faktyczne, centrum wspomnianej struktury). W trakcie zajęć postaramy się odpowiedzieć na pytanie o to, w jakim sensie półperyferyjny charakter Polski wyznacza dostępne naszemu krajowi ścieżki rozwoju oraz warunkuje działania instytucji i stawiane przez nie cele, jak wpływa na kształt tożsamości i rozumienie historii, jak kształtuje indywidualne biografie oraz kolektywne doświadczenie poszczególnych grup społecznych a także w jaki sposób strukturyzuje najważniejsze konflikty społeczne i polityczne oraz ich kulturowe reprezentacje.


    HARMONOGRAM WYKŁADÓW

    1 marca - dr hab. Andrzej W. Nowak (IF UAM)

    Tajemnicze zniknięcie Drugiego Świata. O trudnym losie półperyferii

    8 marca - prof. Przemysław Czapliński (IFP UAM)

    Wymyk. Polska literatura przełomu XX i XXI wieku jako projekt wyjścia z pułapki półperyferyjności

    15 marca - prof. Michał Buchowski (IEiAK UAM)

    Neoliberalny postsocjalizm jako przypadek półperyferyjności: perspektywa antropologii społecznej

    22 marca - prof. UW Tomasz Zarycki (ISS UW)

    Elity półperyferii. Krytyczne spojrzenie na genezę i konteksty funkcjonowania inteligencji polskiej

    5 kwietnia - dr Kacper Pobłocki (UW)

    Warszaffka: przestrzeń, klasy i miejsce Polski na mapie globalnej reORIENTacji

    12 kwietnia - Jarosław Urbański

    Peryferyjne zasoby i rynki pracy

    19 kwietnia - dr Sylwia Urbańska (IS UW)

    Rewolucja na półperyferiach? Migracyjne zmagania z wzorcami płci w klasie ludowej

    26 kwietnia - dr Jan Wasiewicz (UAP)

    Kompleks polski, kompleks chłopski 

    10 maja - wykład odwołany z powodu godzin rektorskich

    17 maja - dr Beata Anna Polak (PPG UAM)

    Przedmurze czy peryferie? Polskie mesjanizmy i polska teologia narodu

    24 maja - dr Anna Sosnowska-Jordanovska (OSA UW)

    Polscy migranci w Nowym Jorku jako agenci półperyferyjności

    7 czerwca - dr hab. Jan Sowa

    Kapitalistyczna demodernizacja - peryferia jako perwersyjna awangarda w czasach zmurszałego neoliberalizmu

    14 czerwca - dr Magda Szcześniak (IKP UW)

    Polska klasa średnia - między podróbką a oryginałem

    21 czerwca - dr Błażej Warkocki (IFP UAM)

    Gombrowicz, literatura mniejsza, półperyferie



    Konwersatorium, semestr letni, 30 godzin, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: czwartek, godz. 16.30-18.00, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 101

    Kod: 31-KO18L03

    Uwaga: pierwsze zajęcia 1 marca br.

    Film „To tylko zwierzęta” jest swego rodzaju manifestem nowej fali ruchu proanimalistycznego w Polsce. Jego premiera przypadała na 2012 r. Zaczyna się niezwykle sugestywnie. Z lotu ptaka widzimy przeciętne osiedle mieszkalne, w dole dostrzegamy sylwetki ludzi, dachy domów i samochodów, bawiące się na boisku dzieci. Potem kadr przesuwa się wzdłuż malowniczych pól uprawnych, na których zauważamy pracujące maszyny rolnicze. W świetle zachodzącego słońca objawia nam się sielski pejzaż, do momentu gdy – ukryty za horyzontem – wyłania się obraz szeregu barakowych zabudowań, a muzyka zaczyna brzmieć coraz bardziej agresywnie. Kiedy rzędy zabudowań farmy wypełnia cały kadry, orientujemy się, ze znaleźliśmy w innym świecie – codziennego cierpienia i śmierci. Współegzystuje on z naszym, przeczuwamy jego istnienie, ale go tak naprawdę nie dostrzegamy. Nie dochodzą do nas stamtąd żadne głosy.

    Przez ostatnich 25 lat, każdego roku ubijało się w Polsce od 15 do nawet 25 milionów świń, miliard kurczaków, kilka milionów krów, byków i cieląt oraz niezliczone ilości innych zwierząt: koni, królików, owiec, kaczek, gęsi, norek, kóz, karpi, dzików, saren, kuropatw, zajęcy czy jeleni. Polska stała się jednym z największych producentów i eksporterów mięsa w Europie. Wytwarzanie mięsa, skór, futer i innych produktów pochodzenia zwierzęcego odbywa się w różnej wielkości przedsiębiorstwach: gospodarstwach, fermach, ubojniach, zakładach przetwórczych, laboratoriach. To gigantyczny przemysł. Obroty samego rynku mięsnego (wraz z rybnym) szacuje się na 63 mld. złotych rocznie. To trzy razy tyle, co łączna wartość wydobycia węgla kamiennego i brunatnego.

    Jednocześnie realia przemysłowej czy gospodarskiej hodowli zwierząt dramatycznie odbiegają od tego, co możemy przelotnie zobaczyć w telewizyjnych programach rolniczych. Zdrowo wyglądające krowy na tle łąki usianej stokrotkami lub sterylne, przypominające laboratoria pomieszczenia chlewni to mit. Przemysł mięsny jest koszmarem nie tylko dla zwierząt, ale także pracujących dla niego ludzi, dziś głównie imigrantek i imigrantów zza wschodniej granicy Polski.

    Wykłady:

    Czy człowiek był od zawsze mięsożercą? Antropologiczny i historyczny mit „człowieka-łowcy”.

    Antagonizm gatunkowy w kapitalizmie.

    Przestrzenna koncentracja produkcji zwierzęcej i protesty społeczne.

    Pogoń za futrem. Historyczne i ekonomiczne uwarunkowania produkcji futrzarskiej.

    W kieracie ubojni. Zwierzęta i ludzie w przemyśle mięsnym.

    Łowiectwo. Tradycja czy biznes?

    Uwarunkowania konsumpcji mięsa w Polsce i na świecie.

    Ruch proanimalistyczny w Polsce.

    Dodatkowe tematy, o których opowiedzą zaproszeni goście:

    Romowie a sprawa psów.

    Schronisko dla zwierząt.

    Basta Inicjatywa na Rzecz Zwierząt - case Witkowa.

    Blokada polowań.

    Eksperymenty na zwierzętach.

    Wykład, semestr letni, 30 godzin, 3 punkty ECTS

    Termin i miejsce: sobota, godz. 10.00-11.30, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 10

    pierwszy wykład: 3 marca

    Kod: 31-WY18L04

    Płaszczyzna graniczna: teoria i praktyka prawa, filozofia, psychologia społeczna, socjologia.

    Cel podstawowy: poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, komu dziś potrzebne są zasady prawa? Jaka jest ich realna rola w kształtowaniu naszego świata.


    Wykład, semestr letni, 30 godzin, 3 punkty ECTS

    Termin i miejsce: sobota, godz. 11.30-13.00, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 101

    pierwszy wykład: 3 marca

    Kod: 31-WY18L05

    By funkcjonować wspólnie, powołujemy do istnienia państwo, stanowimy prawo, tworzymy instytucje. Jak jednak wygląda sytuacja konkretnego człowieka (tzw. jednostki) w zderzeniu z tą machiną, która powstała dla jego dobra? Kto tak naprawdę komu służy? Dlaczego istnieje napięcie pomiędzy prawem a sprawiedliwością? Czy sąd wymierza sprawiedliwość? Dlaczego władza to „oni”? Skąd bierze się wiara w to, że władza może coś „dać” obywatelom?


    Wykład, semestr letni, 30 godzin, 3 punkty ECTS

    Termin i miejsce: sobota, godz. 13.15-14.45 (studia stacjonarne), 15.00-16.30 (studia niestacjonarne) Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 101

    pierwszy wykład: 3 marca

    Kod: 31-WY18L06 i 31-WY18L06Z

    Czy człowiek udaje, że jest wolny, czy naprawdę tak myśli? Co obecnie programuje człowieka, by „działał” jak należy? „Wolny” człowiek a socjotechnika, manipulacja, „post-prawda”. Siła symboli, wierzeń i nawyków. Substytuty myślenia: schematy, stereotypy i „mądrości ludowe”. Czy coś ode mnie zależy? Jestem wolny – czyli jaki?


    Konwersatorium, semestr zimowy, 30 godzin, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: czwartek, godz. 11.15-14.30 (z przerwą) - terminy zajęć:22.02, 8.03, 22.03, 5.04, 19.04, 10.05, 24.05, 7.06, 21.06, 28.06, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 101

    Kod: 31-KO18L19

    Zajęcia poświęcone są postrzeganiu i uwalnianiu postrzegania od różnych uwarunkowań. Istotnym aspektem zajęć jest wymiar somatyczny widzenia oraz praktyczny wymiar wiedzy. Somatyczny wymiar widzenia przywraca wzrok ciału i ujmuje postrzeganie wewnątrz jego całości (nie na pozycji faworyzowanej przez kulturę, która uznaje wzrok za pierwszy ze zmysłów, a przez to przynależny głównie sferze myślowej). Praktyczny wymiar zajęć związany jest z zanegowaniem biernej roli widza (spektaklu) na rzecz roli świadomego i twórczego użytkownika zdobywanej wiedzy. Praktyczność dotyczy także warsztatowej i konwersatoryjnej formy zajęć, uzupełnionych elementami wykładu. W ramach części warsztatowej zostaną zaproponowane różnorodne w pełni autorskie ćwiczenia nakierowane na usprawnianie percepcji wzrokowej i wyzwalanie oka spod jarzma widzialności. W ramach wykładów i konwersatoriów zostanie podjęta refleksja nad tekstami kultury. Od tekstów teoretycznych skupionych wokół takich tematów jak: uwaga (Jonathan Crary), myślenie wzrokowe (Rudolf Arnheim, Władysław Strzemiński), taktyki wizualne (Michel de Certeau), widzenie -odczuwanie architektury (Juhani Pallasmaa, Steen Eiler Rasmussen), percepcja cielesna (Hans Bellmer), twarz (Hans Belting, Anna Szyjkowska-Piotrowska), mechanizacja oka (Dziga Wiertow) . Przez krytyczne uczestnictwo w świecie reklamy i przestrzeni miejskiej jako tekście (John Berger, Richard Sennett). Po lekturę tekstu jako obrazu (Stefan Themerson, Gustaw Flaubert, poezja konkretna) . Istotnym elementem „Praktyk widzenia” jest dziennik prowadzony przez uczestników zajęć. Stworzenie dziennika wiąże się z powołaniem do życia języka możliwie najwierniej oddającego wrażenia percepcyjne. Planowanym rezultatem zajęć jest stworzenie autorskiej książki poświęconej w/w zagadnieniom.

    Konwersatorium, semestr letni, 30 godzin, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: środa, godz. 18.45-20.15, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 101

    Kod: 31-WY18L07

    Uwaga: pierwsze zajęcia 28 lutego br.


    Konwersatorium równoległe do serii wykładów pod tym samym tytułem. Będziemy czytali i analizowali teksty poświęcone formułom i kulturom (a także kontrkulturom) władzy religijnej, władzy artystów i sztuki oraz władzy nad sztuką, a także dynamice i roli władzy w nauce.

    Zajmiemy się rozumieniem źródeł, rozwoju i upadku władzy religijnej, władzy artystów i władzy ludzi nauki; zyskiwaniem i przejmowaniem władzy w tych dziedzinach przez dysydentów, a także przez ludzi cynicznie wykorzystujących ideologie czy narzędzia instytucjonalne.

    • Religia: władza założycieli, proroków, przywódców, w tym głów społeczności religijnych i przywódców sekt; władza doktryn i ideologii, władza religijnych instancji i instytucji kontrolnych; władza stróżów moralności; kontrkultury religijne.

    • Sztuka: Władza artystów? Władza pieniędzy? Władza akademii? Władza kanonów i dystynkcji gustu; sztuka „wysoka” i sztuka „niska”; ciągłości i zerwania w historii sztuki. Porównanie kultur władzy w sztuce Europy/Zachodu, Afryki, Bliskiego i Dalekiego Wschodu, Ameryki przedkolumbijskiej. Sztuka kontrkulturowa. Religia i sztuka – relacje władzy.

    • Nauka: władza koryfeuszy i twórców szkół, władza ekspertów, władza recenzentów, władza urzędników i administratorów nauki. Władza systemów finansowania nauki. Udane i nieudane historie naukowych dysydentów. Władza naukowych oszustów i hochsztaplerów. Nauka i sztuka oraz religia i nauka – relacje władzy.



    Wykład, semestr zimowy, 30 godzin, 3 punkty ECTS

    Termin i miejsce: piątek, godz. 11.30-13.00, Collegium Novum, sala 416

    Kod: 31-WY18L08

    Dobiegającą końca drugą dekadę XXI wieku można uznać za dostatecznie wyraźną umowną cezurę, aby pokusić się o wstępny bilans literackiego otwarcia. W pierwszych latach nowego wieku odchodzi wielu wpływowych twórców, starzy mistrzowie już to nie przestają pisać, już to dokonują spektakularnych aktów złamania pióra, współcześni klasycy zdają się dosięgać doraźnych wyżyn swojej twórczości, nieodmiennie pojawiają się także intrygujący kontynuatorzy i innowatorzy. Proponowane zajęcia komparatystyczne będą kolejną już próbą rozpoznania i omówienia wybranych tendencji i tematów najnowszej literatury światowej – jak reaguje ona na zachodzące wokół nas zmiany, na wszechobecność nowych mediów, jakiego rodzaju impulsy zdaje się absorbować z przestrzeni filmowej czy growej? – oraz zastanowienia się, czy i pod jakimi warunkami tego rodzaju przedsięwzięcie jest w ogóle możliwe. Poprzez mikrologiczną analizę wybranych lektur będziemy starali się wykreślić prowizoryczny, konturowy makrodiagram literackich przemian współczesności.

    Wykład z elementami konwersatorium, semestr letni, 30 godzin, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: środa, godz. 9.45-11.15, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 101

    Kod: 31-WY18L09

    Uwaga: pierwsze zajęcia 28 lutego br.


    Założeniem współczesnych badań nad fenomenem Jezusa, ukształtowanego wokół niego religijnego ruchu i początków instytucjonalnego chrześcijaństwa jest, że należy obejrzeć i opisać wszystko, co obejrzeć i opisać możemy w interesującym nas polu czasowym, geograficznym, społecznym i kulturowym – pracując wielo-metodowo i wielo- lub wręcz transdyscyplinarnie. Część wykładowa zajęć stanowić będzie wprowadzenie w metody i wyniki tego rodzaju badań z ostatnich trzech dziesięcioleci. W części konwersatoryjnej przeprowadzimy przykładowe analizy materiału historycznego, archeologicznego i tekstowego metodami wymienionych w tytule zajęć dyscyplin.


    Konwersatorium, semestr letni, 30 godzin, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: wtorek, godz. 17.00-18.30, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 101

    Kod: 31-WY17Z08

    Zajęcia będą próbą interdyscyplinarnej – wykorzystującej dorobek filozofii polityki, etyki, ekonomii, teorii wyboru publicznego, teorii gier, biologii, historiografii czy teorii zarządzania – analizy instytucji państwa. Gdy pojawia się jakiś problem społeczny, oczekujemy, że państwo „coś z tym zrobi”. Traktujemy państwo jako narzędzie, które pozwala społeczeństwu realizować określone cele (pomóc potrzebującym, stymulować gospodarkę, zadbać o relacje społeczne). Takie spojrzenie na państwo ignoruje jednakże fundamentalny problem: w jaki sposób instytucja, która powołana została do zarządzania społeczeństwem za pomocą przymusu, może być przez to społeczeństwo efektywnie kontrolowana? Państwo nie jest biernym, bezwolnym narzędziem w rękach społeczeństwa, ale organizacją posiadającą swoje interesy. Czy ten „paradoks państwa” da się w jakiś sposób rozwiązać? W naszej analizie państwa interesować będą nas następujące zagadnienia:

    • Czy państwo wymaga moralnego uzasadnienia? Czy jesteśmy w stanie takie uzasadnienie dostarczyć?

    • Czy istnienie państw jest nieuniknione? Czy społeczności złożone z określonej liczby osób zawsze przekształcić muszą się w państwo?

    • W jaki sposób powstały państwa? Czy państwa się projektuje, czy powstają one w sposób samorzutny?

    • Czy istnieją realne alternatywy dla państwa? Czy porządek społeczny może zostać wyprodukowany poza państwem?

    • Czym powinno zajmować się państwo? Jak wiele obowiązków społeczeństwo powinno mu przekazać?

    • Jaka jest relacja między państwem a społeczeństwem? Czy państwo stymuluje powstawanie więzi społecznych, czy też przeciwnie, społeczeństwo słabnie w obecności państwa?

    • Czy państwo jest bytem poznawalnym? Czy jednostka jest w stanie zrozumieć i ocenić działania władzy? Czy jesteśmy skazani na państwowy agnostycyzm?

    • Czy państwo da się kontrolować? Czy posiada ono własną wolę?

    • W jaki sposób zaprojektować państwo, by działało ono na korzyść społeczeństwa?


    Konwersatorium, semestr zimowy, 30 godzin, 5 punktów ECTS

    Termin i miejsce: środa, godz. 11.30-13.00, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 101

    Kod: 31-WY18L10

    The objective of the course is to analyse a phenomenon of racism as a social-political mechanism of creating power hierarchies and unbridgeable group divisions that legitimise and support them. During the class we will adopt a notion of power understood not only as a prerogative of political institutions but also as a productive force defining social actors and their identities. We will be interested in both cultural dimension of racist imaginary and the economic realities that lie at its roots. In this context we will problematize the very category of 'race', analyse its genealogy and discuss its links with concepts of 'biology', 'culture', 'ethnicity', 'class' or 'religion'. We will also show how the construction of 'racial' hierarchies is always intertwined and conditioned by the issues of sexuality and gender. While looking for a general understanding of racism we will pay attention to historical and contemporary diversity of forms that it has taken in different social and cultural settings. We will particularly focus on anti-Semitism and colour-coded racism and will also discuss anti-Muslim/anti-immigrant racism that has become prevalent in present-day Europe.


    Konwersatorium, semestr letni, 30 godzin, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: środa, godz. 17.00-18.30, Uniwersytet Artystyczny, budynek C, sala 108

    Kod: 31-KO18L18

    Interdyscyplinarny projekt pt. Sztuka jako narzędzie krytyki społecznej. Rola artysty w procesie gentryfikacji realizowany jest we współpracy doktorantek Instytutu Socjologii UAM z Pracownią Sztuki w Przestrzeni Społecznej. W roku akademickim 2017/2018 wspólnie ze studentami PPG oraz UAP chcemy przyjrzeć się przemianom zachodzącym na Łazarzu, określanych mianem „rewitalizacji” dzielnicy. Skoncentrujemy się głównie na kosztach społecznych rewitalizacji/gentryfikacji. Studenci nauk humanistycznych/społecznych oraz artystycznych będą łączyć teorię z praktyką poprzez realizację projektów dotyczących aktualnych problemów społecznych i procesów zachodzących w przestrzeni miejskiej. Wyjście z murów uczelni ma na celu przybliżenie uczestnikom interdyscyplinarnego myślenia, prowadzenia badań i zbierania danych na temat kontekstu podejmowanych problemów metodą action-research. Działania te będą przyczynkiem do refleksji na temat roli sztuki w połączeniu z antropologią i socjologią jako narzędzia krytyki społecznej. Podczas realizacji odbędą się warsztaty metodyczne dot. interdyscyplinarnej współpracy, krótkie badania terenowe oraz seria spotkań teoretycznych. Praktycznym efektem współpracy będzie wystawa podsumowująca, która odbędzie się w czerwcu 2018. Dla osób chętnych przewidziana jest również możliwość uczestniczenia w organizacji wystawy, pracy nad publikacją, realizowaną po zakończeniu projektu (w formie zbioru tekstów).


    Seminarium, semestr letni, 30 godzin, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: co drugi piątek, godz. 13.15-15.15, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 101

    Uwaga: Zajęcia przekształcone w seminarium. Najbliższa sesja w piątek 13 kwietnia br.


    Kod: 31-KO18L13

    „Uniwersalizm” w humanistyce czy naukach społecznych rozumiany jest zazwyczaj jako aspekt normatywny – wymóg, aby podmiotowe analizy nie miały wpływu na obiektywność formułowanych twierdzeń (tak np. postulat wolności od wartościowania związany z pozytywizmem socjologicznym, sformułowany przez M. Webera i podtrzymywany nadal przez wielu przedstawicieli tych nauk. Jeśli więc nauki humanistyczne zajmują się „lokalnością”, to, trzymając się tego paradygmatu, robią to z perspektywy uniwersalnej – rozpoznają i interpretują lokalności historyczne, literackie, językowe, a także religijne, filozoficzne, kulturowe, polityczne czy społeczne na tak określonej płaszczyźnie uniwersalnej, by można było oczekiwać wiedzy wolnej od subiektywnych zabarwień, wartościowań i niekontrolowanych interpretacji.

    Tu jednak pojawia się zasadniczy problem: ucieczka od lokalności czy też regionalności (w rozumieniu fenomenologicznym) okazuje się niemożliwa – także dla tych nauk, które deklarują swój uniwersalizm. Powoduje to, najkrócej mówiąc, formułowanie roszczeń uniwersalnych przy nierozpoznanych założeniach lokalnych. Spory wokół tych kwestii najsilniej dochodzą do głosu tam, gdzie roszczenia uniwersalne stają się treścią instytucji religijnych, kulturowych, społecznych i politycznych.

    Zajęcia w ich części wykładowej poświęcimy dotychczasowemu rozwojowi tak zarysowanych problemów, próbom krytycznego uporania się z nimi ze strony filozofii i socjologii nauki, a także krytycznej teorii społecznej. Część konwersatoryjna zajęć poświęcona będzie czytaniu i analizie tekstów egzemplifikujących zarysowane tu problemy.


    Wykład z elementami konwersatorium, semestr letni, 30 godzin, 4 punkty ECTS

    Termin i miejsce: poniedziałek, godz. 18.45-20.15, Collegium Chemicum, Grunwaldzka 6, sala 101

    Uwaga: pierwsze zajęcia 26 lutego br.


    Kod: 31-WK18L15

    Celem zajęć jest krytyczna refleksja dotycząca natury i sposobów funkcjonowania poznania literackiego – określenia jego odrębności względem innych formuł poznania (naukowego, społecznego czy artystycznego), a także dyskursywnego współistnienie z obszarami kulturowymi, społecznym i politycznymi. Interesować nas będzie szczególność rodzaju literackiej diagnostyki rzeczywistości w wyżej wymienionych obszarach/płaszczyznach i sposobów jej wyrażania – w podejściu poznawczym, metodologicznym i stricte warsztatowym.

    Zajęcia będą się składały z dwóch przeplatających się warstw tematycznych: analizy fenomenu poznania literackiego i konkretyzacji kulturowych, społecznych i politycznych analiz literackich.

    W warstwie pierwszej zajmiemy się relacjami między językiem a rzeczywistością społeczno-kulturową, czyli sporem o status pojmowania kultury i języka jako oznaczonej/nieoznaczonej sztywnymi regułami ekspresji egzystencji indywidualnej i społecznej. Będziemy pytać w tej perspektywie o cechy rzeczowe poznania literackiego, właściwości dzieła literackiego, a także o rodzaje referencyjności wypowiedzi literackiej i czy możliwa jest niereferencyjna wypowiedź literacka (postulat języka jako działania / „języka w działaniu” / performatywności językowej). Zapytamy o możliwość wyjścia poza dualistyczne opisy rzeczywistości i dualistyczne spory o rzeczywistość Interesować nas będą kulturowe uwarunkowania poznania literackiego, a także fenomen świadomości krytycznej (w tym i autokrytycznej) twórcy i odbiorcy. Zajmiemy się fenomenem doświadczenia jako punktem krytycznym między językiem publicznym a subiektywnością indywidualną i zbiorową. Wreszcie przejdziemy na teren sporu o status poznawczy interpretacji autorskiej i czytelniczej, zajmiemy się rolą wspólnotowych oddziaływań interpretacyjnych, postrzeganiem nadinterpretacji i nadkrytyki, tym co wolno, a czego nie wolno badaczowi literatury, czyli zapytamy o granice interpretacji.

    W warstwie drugiej zajmiemy się aplikacjami kulturowymi i społeczno-politycznymi wyżej wymienionych zagadnień – w przekonaniu, że krytyczna analiza literacka okazuje się dzisiaj istotnym narzędziem badania procesów społecznych (obok metod socjologicznych, metod psychologii społecznej czy antropologii kulturowej). Zapytamy o konkretne diagnozy społeczne – zarówno te z poziomu uniwersalizacji, jak i z poziomu „małych historii” / „małych narracji”. Pytać będziemy o konkretne literackie diagnozy kondycji ludzkiej-indywidualnej i zbiorowej, szczególnie zaś napięcia między nimi, zwłaszcza w perspektywie postspołeczeństwa, postpolityki i postprawdy. Interesować nas będzie również literackie mapowanie szczególnych problemów społeczno-egzystencjalnych, charakterystycznych dla dokonujących się przemian – oraz społeczne funkcjonowanie tych map, np. redefinicje w świetle tych map dotychczasowych norm i wyznaczników / pojęć społeczno-humanitycznych.



    Wykład, semestr letni, 30 godzin, 3 punkty ECTS

    Termin i miejsce: poniedziałek, godz. 11.30-13.00, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 101

    Kod: 31-WY18L14

    Celem wykładu jest prezentacja jednego z najbardziej zapomnianych i pomijanych w refleksji nad dwudziestowiecznymi dziejami polskiej fotografii wątku, dotyczącego zainteresowania polskich twórców ideami nacjonalistycznymi. Problem ten po raz pierwszy szerzej pojawił się w latach 1931-1933, kiedy to przetoczyła się przez polską prasę fotograficzną debata na temat możliwości uwidocznienia w obrazie fotograficznym cech narodowych. Dyskusja była pochodną promowanej od początku lat 20. koncepcji stylu narodowego w polskiej sztuce, dostosowanego do potrzeb państwa, które właśnie odzyskało niepodległość, a także popularności w środowisku fotograficznym propagatorów tej idei: Władysława Skoczylasa i Tadeusza Pruszkowskiego. W debacie wzięły udział największe autorytety epoki: Jan Bułhak, Józef Świtkowski, Jan Sunderland i Antoni Wieczorek – twórcy, którzy określili podstawowe ramy teoretyczne polskiej fotografii pierwszej połowy XX wieku. Analizując problem sięgali oni do różnorodnych argumentów, od tych czysto formalnych wskazujących na predylekcję polskich twórców do określonych rozwiązań formalno-kompozycyjnych (pogląd bazujący na teorii piktorializmu) i tematycznych (odnosząc się do pamięci zbiorowej i specyficznego historycznego doświadczenia polskiego społeczeństwa) po socjologię i teorię prawa (opierając się na myśli Leona Petrażyckiego). Jakkolwiek ówcześnie prowadzone rozważania nie przyniosły gotowych rozwiązań, to określiły na kilkadziesiąt lat podstawowe obszary refleksji teoretycznej polskich fotografów zainteresowanych tą problematyką. Argumenty, które ówcześnie padły powracały wielokrotnie: w drugiej połowie lat 30., gdy starano się określić misję społeczno-państwową polskiego fotografa, co ostatecznie skonkretyzuje się w programie fotografii ojczystej. Natomiast po II wojnie światowej odwoływano się do narodowej argumentacji, gdy poszukiwano klucza do wizualizacji Ziem Odzyskanych, a także w trakcie socrealizmu, w którym silnie eksploatowano tradycje i historię fotografii starając się z niej wyodrębnić akceptowane dla epoki wątki. Wreszcie problem ten powrócił na przestrzeni lat 60.-80. w środowisku skupionym wokół Pawła Pierścińskiego, które powtórnie wywołało problem na bazie założeń ideowych Biennale Krajobrazu Polskiego, jednej z wiodących imprez fotograficznych doby PRL-u. To w tym kręgu starano się rewitalizować tę problematykę lansując pojęcie fotografii patriotycznej, wywodząc je z przedwojennych programów oraz dziewiętnastowiecznej tradycji fotografii krajoznawczej. Jednocześnie owe wartości patriotyczne w fotografii stały się dla wielu fotografów w dobie PRL-u kategorią oporu wobec modernizmu. Zagadnienie fotografii o cechach narodowych czy patriotycznych było z jednej strony niezwykle mocno „rozmyte” teoretycznie, ale z drugiej często instrumentalnie wykorzystywane jako oręż polityki określonych instytucji czy środowisk fotograficznych. Wykłady w zamierzeniu mają ukazywać dynamikę i podstawy teoretyczne bazowej dla problematyki dyskusji z początku lat 30. XX wieku, a także dalszą historię i ewolucję skonkretyzowanych wówczas pojęć, które współkonstytuowały krajobraz teoretyczny polskiej fotografii w XX wieku. Podczas wykładów zostanie również przedstawione szerokie tło dyskusji: zagadnienie stylu narodowego w polskiej sztuce, założenia bieżącej polityki, krajoznawstwo czy idee regionalistyczne. Wykłady będą wspierane bogatym materiałem ilustracyjnym, ponieważ jednym z naczelnych celów zajęć będzie wskazanie jak wypracowywane koncepcje teoretyczne odbijały się na twórczości polskich fotografów w XX wieku.


    Konwersatorium, semestr letni, 45 godzin, 5 punktów ECTS

    Termin i miejsce: środa, godz. 13.30-15.45, Collegium Chemicum, ul. Grunwaldzka 6, sala 101

    Kod: 31-WY18L16

    Punktem wyjścia zajęć jest spostrzeżenie, iż konflikt palestyński, będąc w znacznym stopniu produktem europejskiej historii, jest jednocześnie obszarem, na którym Europa, z jednej strony, dokonuje redefinicji własnego stosunku wobec swoich Innych, Żyda i Araba, żyda i muzułmanina, z drugiej – określa także relacje między tymi Innymi. Celem zajęć będzie filozoficzna oraz historyczno-antropologiczna analiza sposobów, na jakie konflikt palestyński przekształcił – i powiązał ze sobą – znaczenia żydowskości, arabskości i muzułmańskości, a także ukształtował sposób, w jaki rzutują one na aktualne postrzeganie różnych kategorii Innych w Europie. Analityczną ramą dla zagadnień podejmowanych podczas zajęć będą podejścia teoretyczne, które starają się łączyć studia żydowskie z perspektywą postkolonialną. Częścią programu będzie projekcja (oraz analiza) wybranych filmów, które podejmują kwestie relacji żydowsko-arabskich, żydowsko-muzułmańskich w kontekście konfliktu palestyńskiego.