Available courses

Wykład interdyscyplinarny, 30 godzin, 3 punkty ECTS, Platforma MS Teams

Kod: 23-PPG-SW21Z01

Czas i miejsce: czwartek, 18.45-20.15, MS Teams

Obecność religii w przestrzeni publicznej jest historycznie i współcześnie problemem politycznym. Dotyczy to zwłaszcza wielkich religii monoteistycznych – islamu i chrześcijaństwa, ale w odniesieniu do społeczności dalekowschodnich dotyczy to także buddyzmu i po części hinduizmu. W strukturach społecznych, w których dominuje chrześcijaństwo, problemem politycznym jest ponadto obecność w przestrzeni publicznej (i historycznie i współcześnie) silnych religijnych struktur instytucjonalnych – kościołów chrześcijańskich, z kościołem rzymsko-katolickim na czele.

Proponujemy w związku z tym serię wykładów interdyscyplinarnych naświetlających krytycznie historyczne i współczesne problemy publicznej obecności religii i kościołów. Do wygłoszenia tych wykładów zaprosimy filozofów religii, religioznawców, teologów, historyków, socjologów, kulturoznawców i prawników, a także dziennikarzy i publicystów. Zamierzamy w ten sposób stworzyć panoramę problemów związanych z politycznym znaczeniem religii i kościołów i umożliwić uczestnikom wykładów krytyczne rozumienie tych problemów.


Wykład z elementami konwerdsatorium, 30 godzin, 4 punkty ECTS

Kod: 23-PPG-WK21Z04

Miejsce i czas: środa, godz. 17.00-18.30, platforma MS Teams

W naszych zajęciach zamierzamy zmierzyć się z narastającymi ostatnimi czasy – także na tle rozwoju nowych mediów komunikacyjnych – zbiorowymi nastrojami i tendencjami negacjonistycznymi w stosunku do problemów związanych z globalnymi kryzysami funkcjonowania społeczeństw na styku: natury, kultury, nauki i techniki.

Interesować nas będą zróżnicowane postawy społeczne i podejścia w dyskursie/debacie związane z kryzysem klimatycznym, epidemiami i pandemiami, a także rozwojem nauki i techniki.

Spróbujemy rozpoznać zjawisko kontestowania konsensusu naukowego w zakresie problematycznych zjawisk, tu: rozpoznać genezę odmowy uznania konsensusu naukowego, negowania raportów naukowych, a także podważania oficjalnych stanowisk instytucji publicznych w zakresie obsługi tych kryzysów. Zajmiemy się także zjawiskami z centrum uprawnionej argumentacyjnie debaty, mianowicie biopolityki i przemocy instytucjonalnej, a także wymiarem patocenotycznym epidemii, czyli zależnościami między medycznymi uwarunkowaniami epidemii i uwarunkowaniami pozamedycznymi (tu: postawami społecznymi).

Będziemy prowadzić namysł nad psychospołecznym podglebiem zjawisk wypierania negatywnych faktów i zjawisk przyrodniczych, klimatycznych lub zdrowotnych, oscylujących wokół lęków (np. strachu przed nadchodzącymi zmianami położenia indywidualnego i społecznego, grożącego przyszłego ubóstwa - i fundujących się na tym tle postaw nieufności, nieprzerobionego żalu i żałoby, solastologii, wyparć lub „tłumaczeń” związanych z teoriami spiskowymi. Szczególną uwagę poświęcimy tu specyficznym całościowym narracjom ideowym lub ideologicznym funkcjonującym jako negatywistyczne fantazmaty społeczne. Zwrócimy uwagę na szczególnie często stosowane heurystyki, czyli schematy poznawczo-językowe i intencjonalne oraz nieintencjonalne psychospołeczne „opracowania” tematów. Przyjrzymy się ramom dyskursywnym takich negacjonizmów, stosowanym w nich strategiom językowym, w tym także strategiom ostrożnościowym lub wprost: manipulacyjnym. Przyjrzymy się również narracjom mityzującym, tu: rozmaitym retroutopiom czy eutopiom mającym stanowić remedium na stechnicyzowane „zepsute” funkcjonowanie społeczne przedstawiane w ujęciach kolapsologiczno-dystopijnych.




Wykład z elementami konwersatorium, 30 godzin, 4 punkty ECTS

Kod: 23-PPG-WK21Z

Miejsce i czas: środa, godz. 10.00-11.30, platforma MS Teams

Zajęcia pokazujące specyfikę chińskiej obecności w kulturze, gospodarce i polityce. Będziemy zwracali uwagę przede wszystkim na różnice mentalne, kulturowe i systemowe, których dostrzeżenie i rozumienie jest istotne wobec coraz silniejszej globalnej obecności Chin i kultury chińskiej.

Bloki tematyczne:

A. Język i sposób myślenia – chińska inność? (Proponowane tematy wykładów: Język i pismo, Obraz świata, Jednostka i zbiorowość, Stosunek do innych, Chiny i Japonia);

B. Ludzie i historia: najważniejsze dokumenty kultury (Proponowane tematy wykładów: Kung-zi, Lao-zi i Zhuang-zi, Chińska literatura klasyczna, Literatura ostatniego stulecia, Przykład: Lu-Xun (Zhou Shuren), Estetyka, sztuka, media (szczególnie: film));

C. Ludzie i zmiany: mentalność, dynamika, przyszłość (Proponowane tematy wykładów: Mao-Tsetung i chiński komunizm, Deng-Xiaoping – i nowe Chiny, Tank Man – czy jest możliwa chińska droga do praw człowieka i demokracji?, Instytucje, Wielcy i mali gracze dzisiejszych Chin, Cele polityczne i gospodarcze Chin).


Wykład interdyscyplinarny, zespół wykładowców, 30 godzin, 3 punkty ECTS

Czas i miejsce: czwartek, godz. 18.45-20.15, MS Teams

UWAGA: pierwszy wykład 4 marca br. o godz. 18.45

Cykl wykładów interdyscyplinarnych dotyczących strategii społecznych, planowanych lub przyjmowanych spontanicznie, w stosunku do zjawisk kryzysowych w przestrzeni fizycznej i społecznej.

Poszczególnych wykładowców będziemy prosili, by z perspektywy swoich specjalności odnosili się do:

1’ kryzysów wynikających ze złożoności zjawisk fizycznych i społecznych, z którymi cywilizacyjnie mamy do czynienia (katastrofy fizyczne, kryzys klimatyczny itp.), a także do możliwych społecznych reakcji na takie kryzysy);

2’ kryzysów wynikających z nieprzewidywalności określonych zdarzeń i procesów w środowisku społecznym;

3’ antykryzysowego znaczenia zachowań innowacyjnych lub konserwatywnych w stosunku do niespodziewanych aspektów rozwoju sytuacji życiowej ludzi i społeczeństw.

Te trzy kręgi tematyczne będą definiowały trzy grupy wykładów. Grupa pierwsza będzie skoncentrowana wokół „kryzysogennej” złożoności i nieprzewidywalności widzianej z perspektywy nauk przyrodniczych – w szczególności fizyki i biologii, ale także geografii społecznej i politycznej i nauki o systemach. Grupa druga poświęcona będzie analizie społecznych reakcji na zdarzenia i procesy wcześniej nieprzewidywane (literaturoznawstwo / antropologia literacka, antropologia kulturowa, psychologia społeczna, socjologia). Grupę trzecią poświęcimy zjawiskom budzącym nadzieje na społeczne odnalezienie się w sytuacjach katastrof, czy też w nieprzewidzianych sytuacjach kryzysowych (inwencja techniczna, polityczna i społeczna, innowacje).

O przygotowanie tych wykładów poprosimy w związku z tym fizyków, biologów, socjobiologów, socjologów, przedstawicieli nauki o systemach i o złożoności (complexity science), kognitywistów, psychologów społecznych, politologów, a także antropologów kulturowych, historyków i literaturoznawców.


Wykład, semestr letni, 30 godzin, 3 punkty ECTS

Czas i miejsce: czwartek, 15:30 - 17:00, MS Teams

Wykład interdyscyplinarny z cyklu „świat wartości”. Poszukiwania tego cyklu obracają się wokół kilku bloków tematycznych: Ontologia wartości. Konieczność(?) wartości. Aksjologiczne fundamenty systemu prawnego. Aksjologiczne podstawy wychowania. Świat wartości w literaturze. Poszukiwanie etyki dla współczesności. Pytania stawiane w trakcie badań dotyczyć będą również obszaru granicznego w rozumieniu styku teorii (nauka, systemy filozoficzne, kodyfikacje, deklaracje, fikcje literackie i filmowe) i praktyki (fakty, procesy sądowe, doświadczenia jednostkowe).

Wykład z elementami konwersatorium, semestr letni, 30 godzin 4 punkty ECTS

Czas i miejsce: środa, godz. 17.00-18.30, MS Teams

UWAGA: pierwsze zajęcia 3 marca br. o godz. 17.00

Zajęcia poświęcone rozumieniu dyskursywności demokracji w niesprzyjających warunkach niepokoju i napięć społecznych. Zwrócimy uwagę na wzmocnienie konfliktogennych emocji w przestrzeni publicznej i na sposoby radzenia sobie z tymi emocjami w nadal możliwych demokratycznych dyskursach, a także na zagrożenia, które dotykają otwarty dyskurs demokratyczny.

W pierwszej części zajęć przyjrzymy się narastającemu w ostatnich dziesięcioleciach społecznemu niepokojowi o stan naszej cywilizacji – chodzi o identyfikację jego źródeł, a także czynników wzmacniających i/lub tłumiących reakcje niepokoju. Przyjrzymy się także próbom intelektualnego zmierzenia się z procesami tego rodzaju.

Teoretycznym odniesieniem proponowanych zajęć będą w związku z tym najpierw analizowane i rozwijane przez Leszka Koczanowicza koncepcje demokracji niekonsensualnej pozwalające traktować społeczeństwo jako miejsce nieustannego dialogu między wypowiedziami (tekstami) różnych grup społecznych, bez konieczności narzucania jednej porządkującej zasady i bez hegemonii jednoznaczności kluczowych pojęć, a to znaczy w konsekwencji: z zachowaniem możliwości podważania kolejnych stadiów konsensu (m. in. Chantal Mouffe i Ernesto Laclau).

Trzeba jednak krytycznie zauważyć, że jakkolwiek propozycje te zachowują wartość, szybka zmiana cywilizacyjna ostatnich dziesięcioleci związana z nowymi technologiami komunikacyjnymi, a w związku z tym upowszechnienie i narastająca chaotyzacja publicznego dyskursu stawiają pod znakiem zapytania proponowane wcześniej zbyt proste rozwiązania. Zapytamy więc krytycznie o możliwość urzeczywistnienia demokracji niekonsensualnej.

W drugiej części zajęć, korzystając z propozycji Leszka Koczanowicza, skoncentrujemy uwagę wokół kilku charakterystycznych niepokojów / lęków:

Lęk polityki – odczuwanie polityki jako skomplikowanej gry językowej, co do reguł, której porozumienie jest trudne. Zwrócimy w związku z tym uwagę na reakcje populistyczne i na sposoby ich wykorzystywania przez cyników na scenie publicznej.

Lęk wspólnoty – nowoczesność wykształtowała dwa sprzeciwiające się sobie się kręgi myślowe: oświecenie (Kant i inni) i kontroświecenie (Burke, de Maistre). Wizję człowieka autonomicznego i dojrzałego i przeciwstawiającą się mu wizję człowieka tradycji. To spór liberalizmu i tradycjonalizmu, który nie wyczerpuje problemów ze wspólnotą.

Lęki związane z dwiema narracjami o losach Zachodu – z jednej strony przekonaniem o wyższości kulturowej, z drugiej przekonaniem o upadku cywilizacji zachodniej. Kultura Zachodu widziana jako skrajność, zwłaszcza wiek XX i kontrowersje z tym związane, aż po tezy o końcu historii. To także dyskusje o odcięciu świata cywilizacji od kultury, czyli jego symbolicznych źródeł.

W ostatniej części zajęć zwrócimy uwagę na lęki i niepokoje związane z szybko zmieniającą się sytuacją kulturową (na tle nowych technologii): internet a mówienie prawdy, czyli lęk intymności. Co mamy odwagę o sobie powiedzieć. W jakim stopniu nowe technologie zmieniają trajektorię relacji społecznych. Czy istnieje parezja, czyli zdolność do szczerego mówienia o sobie? Czy raczej to gubimy. Czy szczerość staje się groźna?

Konwersatorium, semestr letni, 30 godzin, 4 punkty ECTS

Czas i miejsce: wtorek, 17:00 - 18:30, MS Teams

UWAGA: pierwsze zajęcia 2 marca br. o godz. 17.00

Konwersatorium podejmujące tematy „Festiwalu idei niebezpiecznych”, jednej z najciekawszych prób globalnej rozmowy o problemach naszej cywilizacji. Z inicjatywy australijskiego The Ethics Centre festiwal ten odbywa się corocznie od roku 2007 w Operze w Sydney (w roku 2020 został zawieszony z powodu pandemii). Obecnie odbywa się on line.

Owocem dotychczasowych edycji tej inicjatywy są materiały tekstowe i audiowizualne autorstwa teoretyków i praktyków życia społecznego ze wszystkich kontynentów. Autorów tych łączy nonkonformizm wobec politycznych i społecznych rozwiązań mainstreamowych. W ramach konwersatorium krytycznie przedyskutujemy charakterystyczne materiały tego festiwalu, łącząc nagrania wystąpień autorskich z publikacjami przemawiających w nich osób.

Konwersatorium powiązane ideowo z cyklem wykładów interdyscyplinarnych „Strategie społeczne wobec nieprzewidywalnego. Diagnoza i krytyka”. W konwersatorium można jednak uczestniczyć niezależnie od uczestnictwa w wykładach. Problematyka wykładów zostanie w kolejnych konwersatoriach dopowiedziana i skomentowana odwołaniami do „Festiwalu idei niebezpiecznych”.

Wykład z elementami konwersatorium, semestr letni, 30 godzin 4 punkty ECTS

Czas i miejsce: poniedziałek, godz. 17.00-18.30, MS Teams 

UWAGA: pierwsze zajęcia 1 marca br. o godz. 17.00

Zajęcia poświęcone będą kulturowym obrazom katastrofy i apokalipsy funkcjonującym na zasadzie kulturotwórczego i perswazyjnego mitu i fantazmatu. Postaramy się zrekonstruować stan katastroficznej i apokaliptycznej wyobraźni społecznej zarówno w odniesieniu do katastrof naturalnych, jak i pochodzenia antropogenicznego: ekologicznych, technologicznych, oraz innych zewnętrznych (np. najazd Obcych). Interesować nas będą makrostruktury narracyjne/fabularne tworzące współczesny korpus kulturowych wyobrażeń usenowiających ryzyka i zagrożenia cywilizacyjne.

Podstawowym rozróżnieniem będzie tu podział na katastrofę i apokalipsę, rozumiane odpowiednio jako scenariusze optymistyczne i pesymistyczne, gdzie pierwsze polegają na diagnozowaniu zagrożenia i znalezienia środków zaradczych, a drugie są zawieszone w uniwersum pesymistyczno-fatalistycznym, gdzie rozwiązanie nie istnieje i musi nastąpić Zagłada. Będziemy próbować dociec granic wyobrazi kolapsologicznej, tu: przyczyn podziału na scenariusze optymistyczne i pesymistyczne i zwycięstwa w ostatnich latach - zwłaszcza w popkulturze- tych ostatnich. Spróbujemy zdefiniować kategorie diagnozowania stanu rzeczy: stosunek do technologii, do instytucji społecznych i państwa, do możliwości pojedynczych ludzi jak i grup społecznych w zakresie altruizmu i egoizmu, do rozumienia „eschatologii” (zbawstwa) ludzkości. Interesować nas będą odpowiednio formaty utopijne i dystopijne a w ramach tych ostatnich także retropijne (powrót historii), metaforyczne kategorie odpowiednio: „nowego oświecenia” i „nowego średniowiecza”, a także: linerność bądź kolistość historii ludzkości. Zastanowimy się, czemu w zbiorowej wyobraźni ostatnio wygrywa scenariusz apokaliptyczny, czyli fatalistyczno-pesymistyczny i jaki to ma wpływ nie tylko na sfery zbiorowej komunikacji poznawczej, ale i afektywnej (emocjonalnej) w zakresie zagrożeń cywilizacyjnych i jaki ma to wpływ na wytwarzanie nowego korpusu mitów społecznych. Każde omawiany przykład literacki czy filmowy będzie ujmowany jako zjawisko mitotwórcze lub odbicie istniejących już mitów, i analizowany pod kątem oswajania lub przeciwnie: uwalniania niebezpieczeństw.

Poszczególne zajęcia będą składały się z części wykładowej: wprowadzenia historyczno-kulturowego a następnie z części dyskusyjno-analitycznej dotyczącej wybranych obrazów literackich i filmowych.


Przykłady literackie:

Apokalipsa Św. Jana

Atwood M., Oryks i Derkacz (2004), Pruszyński i S-ka 2017.

Camus A., Dżuma (1947), Państwowy Instytut Wydawniczy 2017.

Čapek K. (1935) , Inwazja jaszczurów, Państwowy Instytut Wydawniczy 2013.

Cormac McCarthy, Droga (2006), Wydawnictwo Literackie 2019.

Saramago J, Miasto ślepców 1995, Wydawnictwo Rebis 2018.

Sieniewicz M., Plankton, Społeczny Instytut Wydawniczy ZNAK 2017.

Szczerek Z., Siwy dym, Wydawnictwo Czarne 2018.

Wells H.G, Wojna światów(1898), Wydawnictwo Vesper 2018.


Przykłady filmowe:

Armagedon, reż. Michael Bay 1998.

Czarnobyl (serial), reż. Johan Renc, 2019.

Dark (serial), reż. Baran bo Odar, 2018-2020.

Doktor Strangelove, czyli jak przestałem się martwić i pokochałem bombę, reż. Stanley Kubrick, 1964.

Dzień Zagłady, reż. Mimi Leder, 2018.

Mad Max (seria filmów), reż. George Miller, 1979-2015.

Siódma pieczęć, Ingmar Bergman 1957.

Planeta małp (seria filmów), reż. Franklin J. Schaffner, 1970-1973.

Wodny świat, reż Kevin Reynolds, 1995.

Wykład z elementami konwersatorium. semestr letni, 30 godzin, 4 punkty ECTS

Czas i miejsce: wtorek, godz. 9.30-11.00, MS Teams

Przedmiot ma za zadanie ukazać relacje kultura – natura w dyskursie historycznym. W tym ujęciu uwzględnione zostaną struktury narracyjne odnoszące się do problemu przyczynowości i toczące się w tym obszarze spory. Struktury narracyjne, dotyczące wybranych epidemii będą stanowiły studium przypadku. Ich analiza ukaże związki dyskursu poświęconego przyczynowości epidemii z obowiązującą wizją świata i człowieka, w tym koncepcji zdrowia i choroby. Istotne będzie ukazanie przemian struktur narracyjnych w tym zakresie w kolejnych okresach historycznych, w warunkach zmieniającej się wiedzy medycznej i kulturowo ujętych koncepcji choroby.

Konwersatorium, semestr letni, 30 godzin 4 punkty ECTS

Czas i miejsce: wtorek, godz. 13.30-15.00

The idea of the course stems from an observation that a concept of linear historical progress marked by increasing gender equality and piecemeal but inevitable dismantling of patriarchal hierarchies is far from being an adequate description of reality,both in Western and non-Western societies. While in many spheres of social life gender equality has been a significant achievement of emancipatory movements, we have been simultaneously witnessing diverse political, cultural and economic processes that have undermined it and contributed to establishing new forms of hierarchy and dependency. Among the most important factors responsible for these processes one should mention so called "return of religion" (especially in its politicized and neo-traditionalist variants), implementation of the neoliberal economic policies (involving the dismantling of the welfare-state and privatization of social reproduction), resurgence of nationalism (with its hierarchical gender models) as well as different forms of rejection - both practical and intellectual - of the Enlightenment values that historically have been a basis of progressive movements, including feminist ones. The goal of the course will be to analyze these multiple processes and to examine a number of cases illustrating the anti-egalitarian backlash that takes place in Western as well as non-Western societies. During the course we will refer both to theoretical and empirical studies from the fields of history, sociology, political science as well as philosophy and cultural studies.

Wykład z elementami konwersatorium, semestr letni, 30 godzin, 4 punkty ECTS

Czas i miejsce: środa, godz. 10.00-11.30, MS Teams

UWAGA: pierwsze zajęcia 3 marca br. o godz. 10.00


Zajęcia poświęcone analizie dialektyki tego, co polityczne i kontr-polityczne w działaniach publicznych.

W części konwersatoryjnej / warsztatowej pokażemy na przykładach historycznych i współczesnych jak modele działania kontr-politycznego umożliwiają przejmowanie dużych grup społecznych na korzyść systemów ideologicznych lub i/lub populistycznych modeli władzy.

Będziemy się w ramach tych zajęć posługiwali szerokim rozumieniem polityki i tego, co polityczne: istotą polityczności jest według tego rozumienia wspólne i jawne wyznaczanie i przesuwanie granic przestrzeni, w której razem żyjemy. Chodzi o przestrzeń w każdym rozumieniu tego słowa: fizyczną, społeczną, kulturową, ideową, prawną, a także o przestrzeń cyfrową i wirtualną. Istotą krytycznej refleksji nad polityką jest w takiej perspektywie konsekwentnie pytanie o motywy i uzasadnienia owego przesuwania granic.

Nie może to być jedynie refleksja nad tym, co w procesach politycznych jest jawne i ewidentne; musi to być przede wszystkim ujawnianie i problematyzacja tych motywów i uwarunkowań, które pozostają na drugim planie lub wprost w ukryciu – zazwyczaj z powodów intuicyjnie identyfikowanych przez samych ukrywających (choć zazwyczaj przez nich nienazywanych), ale często również z powodów nawet dla nich samych nieczytelnych, takich jak wyparcia, podstawienia itp. Trzeba w związku z tym pytać również o społeczną zgodę na taki sens polityczności – zwłaszcza że funkcjonuje ona w ten sposób również w obszarach, które każą się traktować jako nie-polityczne czy poza-polityczne (co dotyczy np. niedeklarowanej lub wręcz negowanej polityczności nauk, zwłaszcza przyrodniczych, ale także deklarowanej poza-polityczności instytucji prawnych, ruchów i instytucji społecznych, kulturowych, religijnych itd.).

Określeniu „kontr-polityczne” nadamy w związku z tym w ramach tych zajęć również sens silniejszy niż ten, który ma ono w zwyczajnych zastosowaniach politologicznych (kiedy opisuje formy aktywności społecznej dokonujące się poza zdeklarowanymi formułami akcji politycznych, a w szczególności poza formułami politycznych partii). Chodzi o coś więcej niż o pole aktywności publicznych wynikających np. z podejrzliwości wobec władzy, opisane przez Pierre'a Rosanvallona w jego „Kontrdemokracji”. W przyjmowanym na użytek tych zajęć rozumieniu kontr-polityczne jest to, co w procesach społecznych uruchamia się wbrew publicznym deklaracjom aktorów tych procesów albo choćby mimo tych deklaracji. Im lepiej rozeznajemy kontr-polityczny potencjał obecnych w sferze publicznej działań, tym lepiej też rozumiemy toczące się na naszych oczach procesy.

Takie ustawienie pozwoli w ramach proponowanych zajęć w nowy sposób odwołać się do myślenia Henri Lefebvre’a, Michela de Certeau i Michela Foucaulta / Giorgio Agambena, a następnie przenieść ich narzędzia na inne i dotąd zaniedbywane pola refleksji.


Wykład, semestr letni, 30 godzin, 3 punkty ECTS

Czas i miejsce: środa, godz. 15.30-17.00, MS Teams

Proponowany wykład zakłada myślenie dwu-wektorowe. Z jednej strony analizie poddane zostaną wybrane aspekty podstawowych praw człowieka: ich formalne "kodyfikacje" (w konwencjach międzynarodowych oraz np. polskiej Konstytucji), ich ochrona oraz formy łamania tych praw. Z drugiej zaś strony snuć będziemy refleksje nawiązujące do pytań i postulatów (filozofów, etyków, myślicieli, ludzi wrażliwych) obejmujących stosunek ludzi do zwierząt oraz możliwość formułowania i obrony "praw" zwierząt. Rozważania te prowadzone będą na granicy dyscyplin: prawa – etyki – psychologii – literaturoznawstwa. Pod uwagę wzięte zostaną: fakty, teorie, fikcje (np. literackie). W odniesieniu do obu głównych zagadnień zawartych w temacie wykładu przedstawione zostaną również ciekawe procesy sądowe.

Wykład, semestr letni, 30 godzin, 3 punkty ECTS

Czas i miejsce: wtorek, godz. 15.30-17.00, MS Teams

Centrum hellenistycznej państwa Ptolemeuszów stanowiło nowe miasto – Aleksandria. W jej różnorodnej społeczności szczególne znaczenie odgrywali Grecy oraz diaspora żydowska. Do znacznych zmian we wzajemnych stosunkach między tymi grupami dochodzi za panowania rzymskiego. Na bogatym i dynamicznym podłożu aleksandryjskim rozwinie się także intelektualne centrum wczesnego chrześcijaństwa (szkoła Orygenesa). Tematyka wykładu obejmuje historię polityczno-społeczną Aleksandrii oraz analizę jej kultury. Propozycja niniejsza skierowana jest do osób zainteresowanych światem klasycznym, historią kultury i literatury (w tym żydowskiej), wczesnym chrześcijaństwem, oraz problematyką społeczną starożytności.

Wykład, 30 godzin, semestr letni, 3 punkty ECTS,

Czas i miejsce: wtorek, godz. 15.00-16.30, MS Teams

Celem wykładu jest prezentacja jednego z najbardziej zapomnianych i pomijanych w refleksji nad dwudziestowiecznymi dziejami polskiej fotografii wątku, dotyczącego zainteresowania polskich twórców fotografią użytkową, a w szczególności reklamą i modą. W odniesieniu do tego problemu mamy do czynienia wręcz ze swoistą „amnezją” polskich badaczy, którzy konsekwentnie pomijają utylitarne zastosowania fotografii w refleksji nad jej dziejami. Owo „przemilczenie” powoduje, iż obraz rodzimych dziejów fotografii posiada charakter kadłubowy, w którym uwzględniane są głównie działania poszczególnych twórców na polu sztuki wyznaczonym przez obieg instytucji kultury. Sytuacja charakteryzująca dzisiejszy stan badań nad fotografią domaga się korekty, tym bardziej, że badania nad komercyjnymi zastosowaniami fotografii i jej współudziału w kreowaniu krajobrazu kultury masowej są intensywnie prowadzone w ośrodkach zagranicznych. Stan ten jednak jest zapewne pokłosiem logiki rozwoju fotografii reklamowej w Polsce, której tematyka była stosunkowo rzadko poruszana w wypowiedziach teoretycznych polskich twórców. Na nikłe zainteresowanie tą tematyką złożył się szereg przyczyn, od tych czysto ekonomiczno-rynkowych po estetyczne. Szczególnie wartym zastanowienia jest ten drugi aspekt, gdyż polska fotografia rozwijająca się w pierwszej połowie XX wieku, głównie pod hasłami wzorującego się na malarstwie piktorializmu, którego twórcy swoje poczynania stawiali na drugim biegunie wobec utożsamianej z reklamą niemieckiej nowej rzeczowości (Neue Sachlichkeit). Reklama zatem nie tylko symbolizowała odmienny wzorzec pod względem estetycznym, ale również postawę opartą na komercyjno-zawodowym udziale w kulturze, co jawiło się jako zaprzeczenie instytucjonalnego modelu wypracowanego we wczesnej fazie piktorializmu, ufundowanego na strukturze salonowo-klubowej tworzonej przez miłośników aspirujących do świata sztuki. Nawet jeśli część twórców ze środowiska wykonywała zdjęcia reklamowe np. Benedykt J. Dorys czy Witold Romer to nie poświęcano im większej uwagi w obszarze teoretycznym. Problematyka fotografii reklamowej stosunkowo rzadko gościła na łamach polskich czasopism fotograficznych w dwudziestoleciu międzywojennym, jedynym odstępstwem od tej zasady były teksty powstałe z okazji Międzynarodowej Wystawy Fotografiki Reklamowej, która została otwarta w Warszawie w listopadzie 1936. Jeszcze bardziej niesprzyjający praktyce reklamowej polskich fotografów był okres pomiędzy 1945, a 1989 rokiem, bowiem w warunkach odgórnie sterowanej gospodarki socjalistycznej reklama nie odgrywała większej roli i nierzadko przyjmowała hybrydyczne formy. Już sam sposób w jaki ją ówcześnie definiowano wskazuje na odmienność jej celów wobec reklamy występującej w gospodarkach wolnorynkowych. Reklama traktowana instrumentalnie i pozostająca w gestii przedsiębiorstw państwowych nie była w stanie stać się ważną dziedziną rynkową, siłą rzeczy zarówno fotografie powstające w tym sektorze oraz towarzysząca im refleksja posiadały charakter marginalny.

Celem zajęć będzie zatem ukazanie tego nieznanego aspektu historii fotografii polskiej. Stanie się on również punktem wyjścia nie tylko do analiz poszczególnych wątków z historii fotografii, ale przede wszystkim do rozpoznania specyfiki kultury masowej dwudziestolecia międzywojennego i okresu PRL-u oraz różnorakich kontekstów społecznych, politycznych czy wreszcie ekonomicznych, które warunkowały działalność ówczesnych twórców. Problematyka zajęć będzie również punktem wyjścia do analizy ewoluującej w XX wieku teorii fotografii i reklamy. Wykłady będą prowadzone w odniesieniu do wielu metod obecnych we współczesnej humanistyce, choć głównie wypracowanych na gruncie literaturoznawstwa i historii sztuki.

Wykład z elementami konwersatorium, semestr letni, 30 godzin, 4 punkty ECTS

Czas i miejsce: poniedziałek, godz. 15.30-17.00, MS Teams

Sztuka XX w. jak nazywa się niekiedy X Muzę, czyli film i kinematografię, odzwierciedla – podobnie jak literatura, trendy, mody i poglądy swego czasu. Jednym z elementów codzienności jak i człowieczeństwa jest tożsamość, identyfikacja seksualna człowieka.

Kinematografia nie mogła tego wątku człowieczej natury pominąć. Moduł ma zadanie pokazać prezentację zjawiska w XX i XXI stuleciu, ewolucję stosunku do fenomenu tzw. seksualnej nienormatywności, osoby reżyserów, aktorów oraz użyte ku temu techniki.

Podczas zajęć zwrócimy szczególną uwagę – to sprawy mało stosunkowo znane, na początki pokazu homoseksualizmu w kinematografii – oscylowanie pomiędzy farsą a psychiczną dewiacją czy nawet kryminogennymi patologiami, kodeks Hayesa, kody Hollywoodu oraz europejską na to odpowiedź. Znajdzie się miejsce na przełom, który dokonał się w latach 60 ubiegłego wieku. Od lat 70’ XX w. następuje wręcz „wysyp” filmów z wątkami homerotycznymi – ilość niekoniecznie ma związek z jakością, ale zapewne wiązało się z to pewną modą i odkryciem zjawiska, nie bez udziału samego środowiska artykułującego swoje postulaty. Kolejna dekada z kolei wzmożenie zainteresowania, nie bez udziału tragedii, jaką stała się pandemia AIDS. Od tej pory kwestie LGBT mocno zakorzeniły się jak temat czy choćby tylko wątek, w kinematografii szerokoekranowej, czyli przeznaczonej dla szerszej publiczności, wykraczając poza Północną Amerykę i Europę (choć „pierwiosnki” były i wcześniej w Latynoameryce). Pewną nowością w prezentacji zjawiska stało się tzw. New Querr Cinema (od lat 90’), pokazujące fenomen niejako od środka, oczami nienormatywnych bohaterów czy reżyserów/reżyserek, nieukrywających swej tożsamości. Zajęcia będą wykładami z wątkiem prezentacji, połączonymi z oczekiwaną dyskusją uczestników.