Strona w przygotowaniu

Projekty badawcze Pracowni

2007. Beata Anna Pokorska (obecnie dr Beata Anna Polak) - Ideologiczne uwarunkowania regulacji językowych
Cele proponowanego pilotażowego projektu korespondują zwrotnie z poszczególnymi etapami pracy badawczej: opisowym, sensu stricte badawczą i interpretacyjnym.
Cele opisowe: Poznanie jawnych i ukrytych mechanizmów ideologicznych opresji językowych sterujących używaniem języka jako czynnika kształtującego „jakości” życia społecznego, w tym jakości niemierzalne, a także zbadanie wzajemnych korelacji i wpływów owych mechanizmów na społeczno-polityczno-kulturowe funkcjonowanie   grup mniejszościowych ( narodowościowych, religijnych, seksualnych, względem płci, statusu społecznego i innych linii podziału) w dobie przyspieszenia cywilizacyjnego, przenikania kulturowego i upowszechniania się procesów aideologicznych: laicyzacji, apolityzacji oraz indyferentności aksjologicznej. Skutkiem pierwszego etapu badawczego ma być opisanie zachodzących w komunikacji językowej faz prowadzących do powstania interesujących nas zakresowo reguł i normatywów oraz tego szczególnego ich efektu końcowego, jakim jest nadrzędność zachodzenia owych regulatywów i norm względem wymagań rzeczywistości społecznej, a także przebadanie genezy owych reguł i normatywów jako wypadkowej wielopłaszczyznowych ekonomiczności społeczno-polityczno-kulturowych, zwłaszcza zachodzących na linii napięć między mechanizmami opresji a mechanizmami emancypacji językowych.
Cele analityczne: Próba stworzenia analityczno spekulatywnej teorii performatywności dyskursu społeczno-polityczno-kulturowego w jego warstwie językowej, a w jej ramach opisanie latentnego wpływu formalnych i nieformalnych kodyfikacji językowych na wspomniane wyżej dyskursy, zwłaszcza zaś opresyjny i emancypacyjny wymiar dyskursu politycznego. Teoria ta ma ujmować opisowo pod względem konstrukcyjnym fazy zachodzące w ideologizującym procesie kodyfikacyjnym na każdym etapie kształtowania się języków komunikacji społecznej: od procesów tworzenia pojęć i nadawania znaczeń przez ich społeczną realizację (uzus) i ukierunkowywanie normatywne oraz jawne i ukryte mechanizmy sterujące używaniem języka, po formalnie akceptowane reguły językowe. Szczególnemu oglądowi podlegać będą w związku z tym napięcia powstałe na linii demokratyzacji-indemokratyzacji języka, będące efektami różnego rodzaju podporządkowań (jawnych bądź ukrytych) poszczególnych elementów czy płaszczyzn komunikacji językowej sferze kulturowo-ideologicznej, ukształtowanych naturalnie (ewolucyjnie) lub z jakiegokolwiek nadania, które następnie wchodzą do obiegu użytkowego i podlegają usankcjonowaniu formalnemu lub nieformalnemu.
Cele interpretacyjne: Systematyczna refleksja nad tym, czy możliwe i celowe jest podjęcie prób kodyfikacyjnego wpływania na modele regulatywne języka w zakresie uwalniania go od funkcji opresyjnej. Wstępne zakreślenie owych możliwości modelowania kodyfikacyjnego oraz opisanie warunków ich efektywnego zachodzenia winno wyczerpać pilotażowe zamierzenia owego projektu i wskazać szczegółowe pola badawcze do dalszej analizy w ramach projektów interdyscyplinarnych lub transdyscyplinarnych.
Pilotażowy charakter projektu wynika z przyjęcia założenia, że służy on wstępnemu rozpoznaniu zadań badawczych w wyznaczonym obszarze i oznacza, że w ramach przedkładanego tu projektu zostaną opisane, przebadanwe i zinterpretowane jedynie wybrane charakterystyczne regulacje językowe sterowane ideologicznie – np. regulacje na rzecz „ureligijnienia” obrazu świata (m. in. pisownia imion i nazw związanych z światopoglądami religijnymi) lub odwrotnie przeciw takiemu „ureligijnieniu”. Powinno to pozwolić sformułować zarówno nowe, szersze zadania badawcze, jak też wstępnie sprawdzić zestaw metod proponowanych dla wykonania przedkładanego projektu.
2. Znaczenie projektu
Istnieją takie rodzaje zależności w sferze komunikacji językowej, które w różnym zakresie i na różnych płaszczyznach ograniczają lub próbują nadmiernie regulować swobodę wyrażania się poszczególnym osobom, grupom społecznym, zawodowym czy innym, a mimo to nie są rozpoznane jako mechanizmy godzące w swobodę dyskursu społecznego. Owe zależności podporządkowujące, oprócz funkcji organizacyjnej odzwierciedlają też niepożądane z punktu widzenia demokratyzacji procesów społecznych mechanizmy izolacyjne i marginalizacyjne, kiedy to w społeczeństwie pluralistycznym poszczególne ideowo odrębne środowiska zmuszone bywają do funkcjonowania w ramach norm językowych, nie pozwalających nie tylko odzwierciedlić ich interesów ideowych, ale często występujących wbrew nim. Doprecyzowanie modelowe jakości językowych konstruktów komunikacyjnych służyć będzie zatem poprawie jakości podstawowych interakcji społecznych.
Jednym z takich miejsc kontrowersji językowych jest zakres religijny, obszar kontrowersji wielkich religii czy też między światem wiary i niewiary. Przykładowo pytania o teizm/ateizm lokowane są miejscu zawężającym ich semantyczny potencjał. Znaczenie terminu: a-teizm w jego wyłącznie reaktywnej eksplikacji na „theos” / teizm, czy zawężenie zakresu terminu wiara do implikacji teistycznych pokazują zakres nieadekwatności terminologicznej względem desygnatu, zatem zbadać należy, jakiej natury procesy tu zachodzą, czy i jakiego rodzaju sterowalnościom one podlegają. Podobne pytania postawić można względem innego zakresu opresji i emancypacji językowych, na przykład nastawionych na płeć. Wstępne rozpoznanie działania tych mechanizmów pozwoli sprecyzować zadania większych projektów interdyscyplinarnych lub transdyscyplinarnych dotyczących ideologizacji regulacji językowych. W tym leży znaczenie proponowanego projektu pilotażowego.
3. Istniejący stan wiedzy w zakresie tematu badań
Najbardziej zaawansowane badania dotyczące dyskursów prowadzone są w zakresie ogólnej teorii dyskursu ( van Dijk Teun, A. Awdiejew, M. Czerwiński, A. Duszak.). Również w wysokim stopniu zaawansowane są badania nad funkcjonalnością społecznopolityczną dyskursów, zwłaszcza w zakresie tzw. dyskursu władzy i dyskursu wykluczającego ( oba działy zasadniczo oscylujące wokół recepcji myśli M. Foucaulta: J. Bralczyk). W stopniu wysoce zaawansowanym znajdują się również badania nad polskim dyskursem medialno-publicystym, dotyczącym głównie dyskursów liberalnych i prawicowych prasy polskiej względem pojęcia prawdy rozumianej jako systemu uporządkowanych procedur do wytwarzania, regulacji, dystrybucji, cyrkulacji i operowania twierdzeniami, pojęcia dyskursów jako polityki operowania prawdą, a także stosowania metanarracji rozumianej jako systemowa i całościowa filozofia uporawomacniająca niesioną przez ów dyskurs wersję rzeczywistości (M. Kwiecińska). Zaawansowane są również badania nac metanarracjami ideologicznie determinującymi warstwę tego, co społecznie uważa się za prawidłowe i odpowiednie w warstwie uporządkowania struktur wspólnotowych: religijnych, politycznych, światopoglądowych (N. Byrne, McCarthy, J. Bartmiński). Badania nad warstwą językową dyskursów są w fazie początkowej. Zapoczątkowują ją badania gender nad językiem wyluczania względem płci i tożamosci seksualnej ( recepcja myśli Germana Ritza) , jak i teolingwistyka (publikacje książkowe i materiały konferencyjne zespołu teolingwistycznego powołanego przy Komitecie Językoznawczym PAN, pod przew. ks prof. W. Przyczyny), zajmująca się szeroko pojętymi badaniami nad językiem religijnym, i planująca na rok 2007 badania nad dyskursem religijnym w mediach.
4. Metodyka badań
Zaproponowane badania oraz wytyczone poniżej cele wymagają sięgnięcia do metod kompleksowego oglądu uwarunkowań procesów sterujących komunikacją językową, powinny zatem być prowadzone metodami granicznymi nauk społecznych i językoznawstwa – zwłaszcza socjolingwistyki, filozofii i socjobiologii – a w szczególności: kognitywistyki, nauki politycznych, nauk historycznych i religioznawstwa. Częścią projektu jest zatem wstępne rozpoznanie i zaproponowanie metodologii takich badań.
W pierwszym, pilotażowym językoznawczym etapie proponowanych tu badań doprecyzowane zostanie pole zachodzenia opresji językowych, a później rozpoznana warstwa ich odniesień względem innych niż językoznawczy wymiarów interpretacyjnych. W dalszej części ustalony zostanie zakres i rodzaj zachodzenia zasady odpowiedniości terminologicznej względem poszczególnych desygnatów, denotacji czy szerszych struktur odpowiedniości: statusu ontologicznego, braku lub obecności konkretnych konotacji (kompletnych, konstytutywnych, leksykalnych), struktury semantycznej i syntaktycznej desygnatu, supozycji nazw (prostej, personalnej i formalnej), rodzajów zachodzących denotacji (referencji, ekstensji, komprehensji), sensów definicyjnych: denotacyjnego, konotacyjnego, mentalnego, absolutnego, abstrakcyjnego, intencjonalnego, empirycznego, instrumentalnego), a także wadliwości sensu (nonsensu, polisemiczności, eliptyczności), rodzajów definiowania ( definicje normalne: syntaktyczne, semantyczne, realne, i nienormalne: ostensywne, aksjomatyczne, redukcyjne), sensowności definicji ( konotacyjne, denotacyjne), ich adekwatności ( projektujące i sprawozdawcze) jak i warunków zachodzenia ich poprawności ( adekwatności, interpretowalności, eliminowalności, niepustości).
Następnie zastosowane zostaną hermeneutyczne interdyscyplinarne interpretacje wyników powyższych badań, co będzie podstawą do stworzenia analityczno-spekulatywnego opisu performatywności dyskursu polityczno-socjologiczno-kulturowego w jego normatywnym wymiarze, a w jego zakresie: rozstrzygnięcie sporu między realizmem a anty-realizmem (konstruktywizm); opisanie organizacji języka potocznego jako metafory „moralnego konta księgowego” obejmującego pojęcia: wzajemność, kara, rekompensata, zemsta, altruizm; niejawności stosowanych w nim reguł, wpływu nieuświadomionych konstrukcji językowych i mechanizmów regulujących na kształt dyskursów językowych; uniwersalności/specyficzności powyższych mechanizmów w określonych językach lub kręgach kulturowych i mierzalności faktycznych wpływów niejawnych struktur języka na treści jawne.
2007-2010. dr Aleksander Żychliński, dr Bartosz Korzeniewski - Mapa pojęciowa współczesnego dyskursu publicznego w Polsce dotyczącego przeszłości
2008-2011. Prof. Tomasz Polak (kierownik), prof. Maria Janion, dr hab. Gernot Weirich, dr hab. Shoshana Ronen, dr Olga Orzeł Warskog, Beata Anna Polak, Katarzyna Czeczot - Redefinicja podstawowych pojęć humanistyki w świetle wydarzenia Szoa
2012. prof. Tomasz Polak (kierownik), prof. Leszek Koczanowicz, prof. Kazimierz Przyszczypkowski, dr hab. Kamil Kaczmarek, dr hab. Andrzej Pankalla, dr Joanna Bednarek, dr Rafał Ilnicki, Beata Anna Polak, Anna Grobelna, Natalia Rapp - Wielopoziomowa i transdyscyplinarna analiza pojęcia maszyn społecznych / społecznych systemów sfantazmatyzowanych. Próba budowy teorii.
2013. prof. Tomasz Polak (kierownik), prof. Leszek Koczanowicz, prof. Kazimierz Przyszczypkowski, prof. Ewa Płonowska-Ziarek (Buffalo), prof. Krzysztof Ziarek (Buffalo), dr hab. Kamil Kaczmarek, dr hab. Andrzej Pankalla, dr Rüdiger Schmidt-Grépály (Weimar), dr Joanna Bednarek, dr Monika Bobako, dr Rafał Ilnicki, Thomas Kehrbaum (Weimar), Beata Anna Polak, Anna Grobelna, Natalia Rapp - Transdyscyplinarna analiza pojęcia maszyn społecznych. Próba budowy teorii.
2014-2017. dr Monika Bobako - Współczesna humanistyka wobec problemu islamofobii w Europie
2013. prof. Tomasz Polak (kierownik), prof. Leszek Koczanowicz, prof. Kazimierz Przyszczypkowski, dr hab. Maria Kostyszak, dr hab. Paweł Leszkowicz, dr Rüdiger Schmidt-Grépály (Weimar), dr Monika Bobako, dr Dorota Koczanowicz, dr Andrzej Wojciech Nowak, Beata Anna Polak, Artur Domalewski, Rafał Ilnicki, Magdalena Rewerenda, Marta Senk - Estetyka demokracji. Dialog, wyobraźnia i granice demokratycznej wspólnoty
2015-2016. prof. Tomasz Polak, dr Beata Anna Polak, dr Rafał Ilnicki, Marta Senk - Industry 4.0 – Challenges and strategies

Udział Pracowni w projektach innych podmiotów

2008-2015. dr Beata Anna Polak, prof. Tomasz Polak, dr Arkadiusz Żychliński - EUniCult

Moduł dydaktyczno-badawczy "Cultural Competencies Network" (EUniCult)

Prezentujemy moduł europejskiego kształcenia w dziedzinie kompetencji kulturowych przygotowany przez sieć uniwersytetów europejskich zorganizowaną przez Fundację Guardiniego z Berlina. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w fazie przygotowania tego modułu był reprezentowany przez Pracownię Pytań Granicznych i zamierza wdrażać ten moduł.

Broszura w formacie pdf

Poniżej udostępniamy anglojęzyczną wersję ramową tego modułu w postaci prezentacji (Microsoft Power Point)

Prezentacja projektu

Projekt modułu o "informacji" / Teksty / Dokumenty

2012-2017. prof. Tomasz Polak, dr Beata Anna Polak - Komunikowanie publiczne w Polsce – ujęcie inter- i multidyscyplinarne
© Copyright EDUCON 2018. Design & Development by JOOMSHAPER and PPG UAM 2017 (TP)

Search