Zajęcia semestru letniego 2009/2010#

A. Wykłady interdyscyplinarne / debaty
#

W ramach pilotażowej implementacji modułu wykształcenia europejskiego proponowanego przez sieć uniwersytetów europejskich EUniCult: Znaczenia i role pojęcia „informacji”:

Poziomy i języki informacji
#

Kod: 31-SW10L01
Prowadzący: Zespół wykładowców; koordynacja: prof. Tomasz Polak, mgr Beata Anna Polak
Charakter zajęć: wykład interdyscyplinarny
Godzin: 60 (semestr zimowy 30, semestr letni 30)
ECTS: 4 (2+2)
Semestr: zimowy i letni
Termin miejsce zajęć: poniedziałek, godz. 18.45-20.15, Collegium Maius, Sala Śniadeckich
Opis:
Ideą cyklu jest przedstawić „panoramicznie” pojęcie i znaczenie informacji – zaczynając od matematyki / informatyki i fizyki, przez nauki biologiczne i społeczne, nauki o języku i literaturze i filozofii oraz sproblematyzować zagadnienia znajdujące się w obszarach granicznych między perspektywami poszczególnych dyscyplin w tej materii. Założeniem wykładów jest zatem: w pierwszej linii przekaz podstawowej wiedzy z różnych poziomów zastosowania pojęcia informacji, w drugiej: problematyzacje pojawiające się w polach „granicznych”, wreszcie próba pokazania bieżącego funkcjonowania pojęcia informacji jako istotnej składowej obrazowania świata w różnych naukach. Metodą będą pytania stawiane przez poszczególne dyscypliny we własnym obszarze jak i kierowane przez nie do innych nauk.
Idea ta powstała w związku z pytaniami postawionymi podczas prowadzonych przez Pracownię Pytań Granicznych seminariów z cyklu „Graniczność jako perspektywa poznawcza”. Okazało się, że wiele spornych kwestii granicznych między różnymi naukami, w szczególności między naukami przyrodniczymi a humanistycznymi / społecznymi, prowadzi nas do pytań z zakresu, który roboczo nazwaliśmy „podstawową teorią informacji”.
Wyjaśnienie: nie chodzi jedynie o „teorię informacji” w używanym dzisiaj często znaczeniu technicznym i pragmatycznym (teoria kodowania i przekazu), chociaż tak rozumiana teoria informacji stanowi istotną część stawianego przez nas problemu. Perspektywa graniczności pokazuje, że pytania wokół pojęcia informacji dotykają wielu kwestii dotychczas nie dostrzeganych, lub dostrzeganych w stopniu niewystarczającym. Jedną z takich płaszczyzn jest płaszczyzna społeczna w szerokim spektrum realnego stosowania pojęcia „informacja”: komunikacji międzyludzkiej, komunikacji między uczestnikami życia społecznego a instytucjami społecznymi, tworzenia i szerzenia ideologii, słowem: wszelkiego przekazu w zakresie organizacji życia społecznego jak i komunikacji ideowej. Drugą jest płaszczyzna praxis językowej, będącej wynikową złożonych procesów modelowania języka zarówno jako komunikatora, ale także jako kreatora rzeczywistości. Oglądowi podlegać będą relacje między rzeczywistością a językiem, a więc funkcje: mimetyczna, modelująca, propagandowa, kamuflażowa, języka. Stąd niedaleko jest do postawienia pytań w zakresie zależności między podłożem „biologicznym” języka a postrzeganiem człowieka jako jednostki twórczej i zdolnej twórczo przetwarzać rzeczywistość, wykorzystując język jako narzędzie tej twórczości, a także zagadnień związanych z pojmowaniem języka jako narzędzia informacji podlegającego determinacji (bądź niezderminowanego), a za tym idzie problematyzacja determinizmu/indeterminizmu ludzkiej decyzyjności. W ten sposób rysujemy szerszy kontekst filozoficzny pytania o „informację”.
Kalendarz zajęć (wstępny): 15.02 – Synteza wykładów z semestru zimowego i najistotniejsze pytania wokół pojęcia informacji
22.02 – dr Wiktor Werner (Instytut Historii UAM) - „Informacja w rozumieniu historyka”
01.03 – dr Wiktor Werner (Instytut Historii UAM) - „Intelektualny agnostycyzm: między naukową wizją świata a wiarą negatywną”
08.03 – dr hab. Piotr Dybczyński (Obserwatorium astronomiczne UAM) - "Informacja przedmiotem i narzędziem badań przyrodnika – refleksje z praktyki badawczej."
15.03 – prof. Andrzej Chmielecki (Uniwersytet Gdański) Tekst wykładu
22.03 – prof. Andrzej Chmielecki (Uniwersytet Gdański)Tekst wykładu
29.03 – przerwa w wykładach (w związku z tym, że dwa wykłady prof. Chmieleckiego objęły łącznie 6 godzin)
12.04 – prof. Leszek Koczanowicz, "Odmiany dialogu"
Wykład będzie dotyczył mojej oceny tradycji dialogicznej ze szczególnym uwzględnieniem amerykańskiego pragmatyzmu i rosyjskiej semiotyki. W wykładzie tym poruszę też problem etyki dialogu szczególnie relacji między dialogiem i odpowiedzialnością u G.H.Meada i M.M. Bachtina.
19.04 – prof. Leszek Koczanowicz "Poza dialog i konsensus. W kierunku niekonsenusalnej demokracji"
W wykładzie pokażę problemy jakie pojawiają się, gdy koncepcja demokracji liberalnej nie uwzględnia pojęcia dialogu. Omówię więc krytykę tej demokracji z "lewa" i "prawa". Następnie na tym tle pokażę zarys tego, czym może być demokracja niekonsensualna.
26.04 – prof. Jacek Paluchowski (Instytut Psychologii UAM) - "Co jest informacją dla psychologa"
10.05 – prof. Jerzy Brzeziński (Instytut Psychologii UAM) - "Psychometria"
17.05 – prof. Marian Golka (Instytut Socjologii UAM) - "Nie-komunikowa-nie. Bariery i zakłócenia w komunikowaniu"
24.05 – prof. Zbysław Muszyński (Uniwersytet Marii Skłodowskiej Curie) - "Naturalizacja znaczenia i informacji"
31.05 – prof. Zbysław Muszyński (Uniwersytet Marii Skłodowskiej Curie) - "Komunikacja jako transmisja treści/informacji"

Literatura: będzie podawana sukcesywnie do poszczególnych wykładów; wybrane materiały można znaleźć tu
Warunki uczestnictwa: zgłoszenie
Termin zgłoszeń: do drugich zajęć
Zasady zaliczeń: wpis na podstawie obecności; w wypadku opuszczenia więcej niż trzech zajęć w semestrze warunkiem uzyskania wpisu jest złożenie pracy kontrolnej, dotyczącej opuszczonych zajęć; fakultatywny egzamin na podstawie obszernej pracy o tematyce uzgodnionej z prowadzącymi zajęcia.
Kontakt z prowadzącymi: beataannapolak@wp.pl; tomaszpolak.w@wp.pl

Konwersatorium interdyscyplinarne problematyzujące podstawową wiedzę o funkcjonowaniu informacji na różnych poziomach nauk i życia społecznego
#

Uwaga: W tym semestrze przewidujemy pilotażowe przeprowadzenie jednego konwersatorium o funkcjonowaniu informacji. Oba pierwotnie przewidywane konwersatoria zostaną przeprowadzone w następnym roku akademickim, a także prawdopodobnie (w ramach współpracy z uniwersytetami berlińskimi: Uniwersytetem Humboldta, Wolnym Uniwersytetem oraz Uniwersytetem Technicznym i z Uniwersytetem w Urbino / Włochy) w formie uniwersytetu letniego w roku 2011. Przewidujemy także zajęcia warsztatowe o krytycznym korzystaniu z informacji gromadzonej w internecie. Poniżej informacja o tych zajęciach.

• Konwersatorium 1: Informacja – podstawa życia (pytania nauk przyrodniczych)
  
• Konwersatorium 2: Informacja i egzystencja (pytania nauk humanistycznych i społecznych)
  

Kod: 31-KO10L02
Nagrania zajęć / teksty
Materiały internetowe do zajęć
Prowadzący: Zespół prowadzących; koordynacja: prof. Tomasz Polak, mgr Beata Anna Polak, dr Marek Woszczek
Charakter zajęć: konwersatorium
Godzin: 45
ECTS: 4
Semestr: letni
Termin miejsce zajęć: środa godz. 15.45-18.15, Collegium Maius, Pracownia Pytań Granicznych, przyziemie (dojście jak do sal 5P, 6P, 7P, 8P)
Opis:
Konwersatorium zorganizowane na zasadzie panelu dyskusyjnego z uczestnictwem 5-6 prowadzących, reprezentujących różne dyscypliny nauk humanistycznych i społecznych i nauk przyrodniczych, którzy pełnią rolę „adwokata diabła”, wywołując kwestie kontrowersyjne z punktu widzenia społecznego funkcjonowania nauki. Uczestnictwo studentów ograniczone do maksymalnie 15 osób (kwalifikacja przez prace pisemne po pierwszych zajęciach).
Celem konwersatorium jest uświadomienie uczestnikom charakteru i konsekwencji pytań, które pojawiają się wraz z „informatyzacją” wiedzy o podstawach życia oraz uświadomienie uczestnikom charakteru i konsekwencji możliwej zmiany perspektywy nauk humanistycznych wobec „informatyzacji” obrazu ludzkiej egzystencji indywidualnej i społecznej. W ramach konwersatorium przeprowadzona zostanie wstępna dyskusja nad zachodzącymi zmianami. Uczestnicy przygotują na jej postawie referaty będące podstawą oceny udziału w zajęciach.
Proponowane tematy poszczególnych sesji (Uwaga: to są wstępne propozycje tematów, które będą korygowane w dyskusji z uczestnikami konwersatorium):

1. (17.02.2010) – dyskusja wstępna o oczekiwaniach uczestników i pisemna praca wejściowa: „Problematyczność informacji” / „Problematyczność ‘zinformatyzowanego’ obrazu świata”
   
2. (24.02.2010) – Istota żywa jako „system informacji” / interakcje informacyjne w środowisku życiowym (Maturana, Varela)
3. (03.03.2010) –
   
4. (10.03.2010)– Systemy społeczne jako struktury informacji (Niklas Luhmann, Systemy społeczne. Zarys ogólnej teorii, Kraków 2007)- przykład struktur oprogramowania w tym oprogramowania portali internetowych
   
5. (17.03.2010) – Władza nad informacją – wymiar polityczny, kulturowy i społeczny
   Netokracja, determinizm technologiczny, sieci bezskalowe, polityka informacji? (Bard, Soderquist, "Netokracja", T.H. Eriksen "Tyrania chwili", Richard Sennett, "Korozja charakteru", Bruno Latour, Polityka natury, Warszawa 2009,
   
6. (24.03.2010) Dyskusja o wykładach prof. Andrzeja Chmieleckiego
   
7. (31.03.2010) – Światy wirtualne / wirtualizacja relacji między ludźmi (Manuel Castells, Pekka Himanen, Społeczeństwo informacyjne i państwo dobrobytu, Warszawa 2009)
   (Michael Heim, "The Metaphysics of Virtual Reality, Oxford 1993),(Michael Heim, "Virtual Realism", Oxford 1998), (Michał Ostrowicki "Wirtualne realis. Estetyka w epoce elektroniki", Kraków 2004)
   
8. (14.04.2010) – Informacja jako narzędzie manipulacji / histerie społeczne wywoływane sterowaną informacją
   
9. (21.04.2010) – Literatura, film, przestrzeń wirtualna – przestrzeń komunikowania (Marice Blanchot, Literatura ekstremalna, red. Paweł Mościcki, Warszawa 2007), (red. Andrzej Gwóźdź "Ekrany piśmienności", Warszawa 2008)
10. (29.04.2010) – Odwzorowanie, deformacja, poszerzanie przestrzeni egzystencji przez narracje wirtualne
    
11. (05.05.2010) – Mistyka cyberprzestrzeni: informacja jako medium religijne w epoce post-sekularnej (Erik Davis, „TechGnoza: mit, magia + mistycyzm w wieku informacji”, Poznań 2002)
    , (Marshall McLuhan, "Wywiad dla Playboya: Szczera rozmowa z arcykapłanem popkultu i metafizykiem mediów", w: „Wybór tekstów”, Poznań 2001)
    , (Wybór cytatów dotyczących sakralizacji technologii: http://www.well.com/~davidu/cyberspace.html)
    
12. (12.05.2010) – Informacja „zsieciowana” i rozwój nauk humanistycznych i społecznych. Standaryzacja przestrzeni badań i twórczości? (Konstruktywizm w badaniach literackich, red. Erazm Kuźma, Andrzej Skrendo, Jerzy Madejski, Kraków 2006)
    (Annette N. Markham "Metody, polityka i etyka w reprezentacji w etnografii online" w: "Metody badań jakościowych", Warszawa 2009)
    
13. (19.05.2010) – Informacja – pojęcie unifikujące w fundamentalnym opisie przyrody? (C. F. von Weizsäcker, „Jedność przyrody”, Warszawa 1978, ss. 403-432; Lee Smolin, „Życie Wszechświata”, Warszawa 1997, ss. 301-333; tegoż, „Trzy drogi do kwantowej grawitacji”, Warszawa 2001, ss. 67-84)
    
14. (26.05.2010) Informacja „zsieciowana” i rozwój nauk przyrodniczych. Wzbogacenie czy uniformizacja przestrzeni badań?
    
15. (02.06.2010) – dyskusja podsumowująca
    

Literatura:
Warunki uczestnictwa: Konwersatorium z ograniczoną liczbą uczestników; kwalifikacja przez pisemną pracę wejściową.
Termin zgłoszeń: do pierwszych zajęć
Zasady zaliczeń:
Kontakt:beataannapolak@wp.pl; tomaszpolak.w@wp.pl; marwos@amu.edu.pl

Nauki społeczne a biologia – spór o naturę ludzką#

Nagrania zajęć
Uwaga: Cykl rozpoczyna się w drugim tygodniu semestru, 23 lutego
Kod: 31-SW10L03
Prowadzący: Zespół wykładowców; koordynacja: dr Monika Bobako, bomonako@gmail.com
Charakter zajęć: wykład interdyscyplinarny
Godzin: 30
ECTS: 2
Semestr: letni
Termin miejsce zajęć: wtorek, godz. 18.45-20.15, Collegium Maius, Sala Śniadeckich

Informacje o zasadach otrzymywania zaliczeń

Opis: Celem cyklu będzie zbadanie obszaru, na którym między naukami społecznymi a biologią toczy się spór o naturę człowieka i rzeczywistości społecznej. Obszar ten wyznaczany jest z jednej strony przez stanowiska formułowane w ramach socjobiologii i psychologii ewolucyjnej, z drugiej – przez różne odmiany społecznego konstruktywizmu. Konflikt między tymi stanowiskami wykracza poza świat akademicki i wpisuje się w aktualne dyskusje światopoglądowe, analiza jego źródeł będzie więc miała znaczenie nie tylko czysto naukowe. W ramach cyklu będziemy starali się skonfrontować wyjaśnienia dostarczane przez nauki biologiczne oraz nauki społeczne oraz przedstawić filozoficzny i epistemologiczny kontekst sporu, a także pokazać kierunki myślenia umożliwiające uniknięcie różnych form redukcjonizmu, w które wpadają obie jego strony.

Wśród wykładowców: dr Krzysztof Abriszewski (IF UMK), dr Krzysztof Argasiński (Instytut Biologii UJ), dr Monika Bobako (PPG UAM), prof. Andrzej Elżsanowski (PAN Warszawa), prof. Andrzej Klawiter (IP UAM), dr Tomasz Komendziński (IF UMK), prof. Michał Musielak (Uniwersytet Medyczny, Poznań), dr Andrzej W. Nowak (IF UAM), prof. Elżbieta Pakszys (IF UAM), dr Anita Szwed (Instytut Antropologii UAM), dr Marek Woszczek (IF UAM)

23 lutego dr Krzysztof Abriszewski (IF UMK)
Spór o naturę człowieka - wprowadzenie historyczne

2 marca dr Krzysztof Argasiński (Instytut Biologii UJ)
Sens życia według Karola Darwina opis wykładu

9 marca dr Tomasz Komendziński (IF UMK)
Między doświadczeniem a materialnością, czyli ciało - mózg - rzecz a poszukiwanie natury ludzkiej
(odkrywając ciągłości i przekraczając granice) CZĘŚĆ I

16 marca prof. Michał Musielak (Uniwersytet Medyczny, Poznań)
Powstanie, rozwój i konsekwencje społeczne eugeniki w XX wieku

23 marca prof. Elżbieta Pakszys (IF UAM)
Płeć/Rodzaj - naturalistyczna rekultywacja feministyczna

30 marca dr Andrzej W. Nowak (IF UAM)
Spór o status naukowy psychologii ewolucyjnej w kontekście pytań o płeć i seksualność

13 kwietnia dr Anita Szwed (Instytut Antropologii UAM)
Biologia ludzkiego lęku opis wykładu

20 kwietnia dr Marek Woszczek (IF UAM)
Queer science: neurobiologia orientacji seksualnej i polityka seksuologiczna

27 kwietnia prof. Andrzej Elżanowski (PAN WArszawa)
Etyczny status Homo sapiens

4 maja dr Tomasz Komendziński (IF UMK)
Między doświadczeniem a materialnością, czyli ciało - mózg - rzecz a poszukiwanie natury ludzkiej
(odkrywając ciągłości i przekraczając granice) CZĘŚĆ II

11 maja prof. Andrzej Klawiter (Zakład Logiki i Kognitywistyki, Instytut Psychologii UAM)
Umysł - wszechobecny regulator czy lokalny organ?"

18 maja prof. Krzysztof Łastowski (IF UAM)
Natura ludzka: między nauką a antropologią filozoficzną

25 maja dr Krzysztof Abriszewski (IF UMK)
Od pytania o naturę ludzką do problemu tego, co ze sobą czynimy

1 czerwca prof. Jan Strzałko(Instytut Antropologii, Zakład Ekologii Populacyjnej Człowieka, Instytut Antropologii, UAM)

8 czerwca Edwin Bendyk (Ośrodek Badań nad Przyszłością, Collegium Civitas, Warszawa)
Gramatyki ucieleśnienia

Religia/nauka: debaty i fronty
#

Nagrania zajęć / teksty
Warunki zaliczenia pisemnego
Kod: 31-SW10L04
Prowadzący: Zespół wykładowców; koordynacja: dr Marek Woszczek
Charakter zajęć: wykład interdyscyplinarny
Godzin: 30
ECTS: 2
Semestr: letni
Termin miejsce zajęć: środa, godz. 18.45-20.15, Collegium Maius, Sala Śniadeckich
Opis: Wykłady mają koncentrować się wokół narastających kontrowersji wynikających ze zderzania się światopoglądów budowanych w oparciu o rozwijające się teoretycznie i technologicznie nauki przyrodnicze (zwł. fizykę i biologię) ze światopoglądami typowo religijnymi i rozbudowanymi, systemowymi projektami teologicznymi. Napięcie to przybiera w ostatnich latach postać otwartych, pozaakademickich debat publicznych i nie może być ignorowane również ze względu na jego szerokie znaczenie pozateoretyczne (zwł. społeczne, instytucjonalne, edukacyjne itp.). Zaproszeni wykładowcy poproszeni zostaną o ukazanie własnego obrazu tych kontrowersji i próbę odpowiedzi na pytanie, czy istnieją jakiekolwiek realne szanse na przezwyciężanie owego napięcia przy obecnej postaci, jaką przybiera każdy z tych dyskursów? W gronie gości przewiduje się udział filozofów, metodologów, przyrodoznawców i teologów. Wśród poruszanych tematów proponuje się problem napięć czy ewentualnych konwergencji między religią i teologią (nie tylko chrześcijańską) a biologią (ewolucjonizm), fizyką, kosmologią, ogólną metodologią i epistemologią.
Termin zgłoszeń: na pierwszym wykładzie (17 II)
Zasady zaliczenia: wpis zaliczeniowy bez oceny na podstawie obecności (max. 2 nieobecności), zaliczenie na ocenę na podst. pracy pisemnej; w wypadku opuszczenia więcej niż dwóch (trzech lub czterech) zajęć w semestrze warunkiem uzyskania wpisu jest złożenie pracy kontrolnej; fakultatywny egzamin na podstawie obszernej pracy pisemnej przesyłanej do wybranego wykładowcy - wszystkie szczegóły tutaj
Kontakt: marwos@amu.edu.pl

17 lutego: Ks. prof. dr hab. Andrzej Bronk (Katedra Metodologii Nauk, Instytut Filozofii Teoretycznej KUL, Lublin) strona wykładowcy
O co chodzi w dyskusjach między religią a nauką?
W uwagach na temat relacji między religią (teologią chrześcijańską) i nauką (naukami przyrodniczymi) koncentruję się na formalnej stronie zagadnienia, gdyż rozpatrywanie ciekawych skądinąd, rozlicznych i narastających w miarę pojawiania się kolejnych odkryć i teorii naukowych, case studies, niewiele wnosi w rozumienie samej natury relacji i konfliktów. Ważne, by wstępnie sobie uświadomić, że chodzi o problematykę typową dla kultury europejskiej, nieznaną w tej skali innym kulturom i religiom (teologiom) niechrześcijańskim z charakterystycznym dla czasów nowożytnych zawężeniem do chrześcijaństwa i nauk przyrodniczych. Dziwić może niewielka w tych dyskusjach obecność problematyki z zakresu nauk humanistycznych, których oddziaływanie światopoglądowe na religię (teologię) bywa równie istotne, jak nauk przyrodniczych (np. naturalistyczny obraz człowieka, rysowany przez psychoanalizę). Relacja między religią (teologią) i nauką (naukami przyrodniczymi) ma charakter dynamiczny, nie daje się więc ustalić ogólnie, jednoznacznie i raz na zawsze. Jej rozumienie uwarunkowane jest kontekstem: aktualnym stanem religii (teologii) i nauki (nauk przyrodniczych oraz ich technicznymi możliwościami), rozwojem teorii teologicznych i naukowych, jak również panującym obrazem świata oraz ogólnie sytuacją społeczno-kulturową. Chodzi o dialog i częściej konflikt między innymi: kulturą religijną i naukową (świecką), mentalnością religijną i postawą naukową, poznaniem religijnym i naukowym.

24 lutego: Prof. dr hab. Jerzy Kowalski-Glikman (Zakład Teorii Oddziaływań Fundamentalnych i Grawitacji Kwantowej, Instytut Fizyki Teoretycznej UWr, Wrocław) strona wykładowcy
Fizyka fundamentalna: co wiemy, czego nie wiemy i jaki jest sens tego wszystkiego?
Mój wykład składać się będzie z dwóch części, poświęconym faktom i interpretacjom. W pierwszej będę chciał przedstawić aktualny stan wiedzy w fizyce fundamentalnej oraz najbardziej palące problemy, które dotychczas nie zostały rozwiązane. W drugiej części wykładu będę próbował się zastanowić, czy i co z wiedzy tej wynika.

3 marca: Prof. dr hab. Michał Tempczyk (Zakład Filozofii Przyrody, Instytut Filozofii UMK, Toruń) strona wykładowcy
Współczesna fizyka a buddyzm
Buddyzm cieszy się rosnącym zainteresowaniem twórczo myślących fizyków. Główną przyczyną tego zainteresowania jest poczucie głębokiego kryzysu pojęciowego współczesnej fizyki, skłaniającego uczonych do poszukiwania nowych, odmiennych od klasycznego sposobów widzenia świata. Podkreślają oni dwie najważniejsze cechy wschodniej wizji świata: brak podstawowych, niezależnych składników materii i dynamiczny, całościowy charakter kosmosu. Jest to obraz materii podobny do tego, co ukazuje ogólna teoria względności i wynikająca z niej kosmologia Wielkiego Wybuchu, oraz kwantowa teoria pola. Klasyczną pracą na ten temat jest książka F. Capry Tao fizyki z 1975 roku. Obecnie analogie buddyzm-fizyka są badane bardziej szczegółowo.

10 marca: Prof. dr hab. Wojciech Sady (Zakład Logiki i Filozofii Nauki, Instytut Filozofii UMCS, Lublin) strona wykładowcy
O (nieudanych?) próbach pogodzenia teizmu z nauką
Aby teorie i prowadzone na ich podstawie badania były naukowe, muszą być naturalistyczne metodologicznie i neutralne aksjologicznie. Obie te cechy są nie do pogodzenia z teistycznymi stylami myślowymi. Mimo to można być naukowcem przed południem, a teistą po południu.
Gorzej z wynikami badań naukowych, które co pewien czas zaprzeczają temu, w co wierzą tacy czy inni teiści. (Np. świat nie został stworzony w 4004 czy 3760 r. p.n.e.; nie było Potopu; 2-3 miliony Izraelitów nie uciekło w XIII w. p.n.e. z Egiptu; nie istniało królestwo Dawida i Salomona.) Wielu teistycznych fundamentalistów nie chce o tym słyszeć, w czym pomaga im niski poziom wykształcenia. Wykształceni teiści zwykle reformowali swoje wierzenia pod presją wyników badań naukowych, co zmuszało ich, w miarę postępów badań, do interpretowania np. Biblii w sposób coraz bardziej alegoryczny. To wreszcie zagroziło przekroczeniem „masy krytycznej” i przeobrażeniem się teizmu w jakąś wiarę, ale jaką, w co i po co, trudno określić.
Po ukazaniu się w 1962 r. książki T. S. Kuhna filozofowie nauki (zwłaszcza P. K. Feyerabend) i socjologowie nauki (na przełomie lat 1970-ch i 80-ch B. Barnes, D. Bloor, później H. Collins, T. Pinch, K. Knorr-Cetina, a zwłaszcza B. Latour) stworzyli teoretyczne podstawy do pojawienia się inteligentnego fundamentalizmu religijnego. Wspomniani tu myśliciele zakwestiononowali przekonanie, że nauki dostarczają wiedzy obiektywnej. Poglądy „naukowe” są społecznie konstruowane, a następnie akceptowane w wyniku procesu negocjacji, w trakcie którego ścierają się rozmaite interesy grupowe. Nauka jest wprawdzie technologicznie skuteczna, ale poznawczo nie jest lepsza (prawdziwsza) od poglądów innych rodzajów. Nie jest też, choć usiłuje stworzyć takie pozory, neutralna aksjologicznie. Teizm nie musi więc ustępować pola poglądom naukowym.
W referacie będzie na zakończenie mowa o teoretycznych słabościach społecznego konstruktywizmu oraz o zagrożeniach, jakie on rodzi.

17 marca: Prof. dr hab. Włodzisław Duch (Katedra Informatyki Stosowanej; Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej UMK, Toruń) strona wykładowcy
Czy jesteśmy automatami? Wolna wola, podmiotowość i mózg
Jednym z najciekawszych zagadnień na które próbują obecnie odpowiedzieć neuronauki jest natura procesu podejmowania decyzji. W tradycyjnym ujęciu ja, obdarzone wolną wolą, podejmuje decyzje w świadomy sposób. Nie ma obecnie wątpliwości, że to nie decyzje ja zmuszają mózg do działania, tylko to mózg tworzy plany, których nie jesteśmy początkowo świadomi. Decyzje i chęci działania, podobnie jak wrażenia i myśli, są wynikiem specyficznej aktywacji mózgu. Dopiero niedawno metody neuroobrazowania pozwoliły prześledzić szczegółowe mechanizmy odpowiedzialne za takie procesy i okazało się, że w niektórych warunkach analizując aktywność mózgu można przewidzieć na kilka sekund wcześniej zanim w umyśle obserwowanej osoby pojawi się chęć działania, jaka decyzja zostanie podjęta. Jeśli to mózgi podejmują decyzję, jak należy rozumieć wolną wolę i odpowiedzialność? Czy jesteśmy automatami? Dotychczasowe próby interpretacji wydają mi się niezadawalające, dlatego przedstawię własną, omówię również konsekwencje z niej wynikające. Artykuł na ten temat jest pod adresem: http://www.fizyka.umk.pl/publications/kmk/09-Wolna%20wola.pdf.

24 marca: Prof. dr hab. Tomasz Polak (Pracownia Pytań Granicznych UAM) strona wykładowcy
Teologia i nauki. Pytanie o metodologię i „wyznaniowość” teologii
Miejsce teologii wśród nauk jest przedmiotem sporu, trwającego od późnego średniowiecza, a zaostrzonego w ostatnich dwu stuleciach. Spór ten pozostał nierozstrzygnięty mimo obecności teologii na uniwersytetach – w szczególności dotyczy on wyznaniowego charakteru teologii – a zatem wątpliwości, czy jest ona wolna od ideologii. W wykładzie zostaną przedstawione istotne problemy usytuowania teologii wśród nauk: deklarowanej na podstawie jej własnych przesłanek jej odrębnej tożsamości naukowej, jej metodologicznej niesamodzielności, jej podporządkowania kryteriom wyznania i autorytetu, a także jej „roszczeń uniwersalnych” i związanych z nimi prób zawłaszczania przestrzeni publicznej. Postawione zostanie również pytanie o możliwość rezygnacji teologii z tego rodzaju roszczeń.

7 kwietnia: Prof. dr hab. Jaromir Jeszke (Wydział Pedagogiczno-Artystyczny UAM, Kalisz; Instytut Historii Nauki PAN, Warszawa; Pracownia Pytań Granicznych UAM) strona wykładowcy
Homeopatia kryzysów. Między przełomami w nauce a przemianami społecznymi
Tezy wykładu koncentrują się nad kształtowaniem się homeopatii jako doktryny medycznej i praktyki lekarskiej od momentu skonstruowania jej przez Samuela Hahnemanna do chwili obecnej w kontekście przełomów zachodzących w nauce i w społeczeństwie w okresie ostatnich 200 lat. Celem wykładu jest ukazanie procesu funkcjonowania i przemian homeopatii w kontekście zmiennych, od czasów powstania tej doktryny na przełomie XVIII i XIX stulecia, standardów racjonalności badawczej, obowiązujących w europejskiej medycynie w XIX i XX wieku, a także zmian społecznych, zachodzących w tym okresie w Europie. Wymagać to będzie ukazania kolejno obowiązujących standardów racjonalności w badaniach i praktyce medycznej oraz kolejno obecnych w kulturze europejskiej tego okresu koncepcji zdrowia i choroby. Ukazanie w tym kontekście praktyki homeopatycznej pozwoli ukazać relacje pomiędzy mechanizmami kształtowania się praktyki homeopatycznej, standardami badań naukowych w medycynie i innych naukach przyrodniczych, społecznymi poglądami na zdrowie i chorobę oraz kryzysami społecznymi, które uważane są przez wielu badaczy za czynniki sprzyjający społecznej popularności homeopatii. Dokonana zostanie weryfikacji mitów społecznych i historiograficznych, narosłych wokół homeopatii. Wiele jednostronnych ujęć interpretujących praktyki homeopatyczne z perspektywy późniejszych paradygmatów i standardów racjonalności i nie uwzględniających zmian w jej obrębie zachodzących, a także konflikty interesów ekonomicznych zachodzących między jej praktykami a przedstawicielami medycyny akademickiej, z pośród których wywodzą się najczęściej historycy medycyny, wreszcie wiele narosłych emocji – wszystko to spowodowało brak rzetelnych bezstronnych studiów nad strukturą funkcjonowania homeopatii w kolejnych epokach historycznych zróżnicowanych pod kątem obowiązującego ideału nauki i funkcjonujących wówczas standardów racjonalności. Równocześnie społeczne funkcjonowanie homeopatii odnieść należy do powszechnych w analizowanych okresach historycznych i warstwach społecznych koncepcji zdrowia i choroby, co pozwala uchwycić mechanizm społecznej akceptacji omawianej praktyki terapeutycznej.

14 kwietnia: Prof. dr hab. Krzysztof Łastowski (Zakład Epistemologii i Kognitywistyki, Instytut Filozofii UAM) strona wykładowcy
Fenomen twórczości pisarskiej i naukowej Richarda Dawkinsa: między biologią a ideologią
Wykład prezentuje ważne, choć wybrane, idee twórczości pisarskiej i naukowej znanego angielskiego biologa Richarda Dawkinsa. Jego dokonania trudno jest ukazać w sposób całościowy. Jest tak z tego względu, że Dawkins zasłynął nie tylko jako twórca i propagator nowych idei we współczesnej biologii, ale także jako wybitny popularyzator klasycznej myśli ewolucyjnej. Na stosowną prezentację, a także na wnikliwą uwagę krytyczną, zasługują obie sfery jego działalności: (1) znakomita popularyzacja myśli darwinowskiej oraz innowacyjne podejście do biologii ewolucyjnej, oraz (2) wybitne walory pisarskie przedstawiające szczególnie jasno i przystępnie argumenty (i argumentację), jaką wykorzystuje się już dziś w dość złożonych już obecnie badaniach eksperymentalnych nad procesami ewolucji biologicznej.
Dlatego zadaniem wykładu będzie w pierwszej części wydobycie z jego twórczości tych idei, które istotnie kształtują dzisiejszy obraz biologii ewolucyjnej, w tym ujęcie współczesnego darwinizmu. Na tym tle ukazane też zostaną wybrane i nowatorskie idee biologii ewolucyjnej, jakie Dawkins wprowadził do aparatu pojęciowego współczesnej biologii, a także spopularyzował je na tyle, że sprawił, iż niektóre z nich zaczęły „żyć własnych życiem” (np. memetyka). Niektóre z tych idei tak dalece wniknęły w sferę świadomości społecznej, że pewne grona badaczy poczuły się zagrożone ideologiczną wymową tych pomysłów (właśnie ten fakt uzasadnia podtytuł wykładu: „między biologią a ideologią”). pełne streszczenie wykładu

21 kwietnia: Prof. dr hab. Jan Hartman (Zakład Filozofii i Bioetyki, Collegium Medicum UJ, Kraków) strona wykładowcy
Czy racjonalność wyklucza religijność?
Pod koniec XVIII wieku Kant zaproponował formułę pokoju rozumu z wiarą. Skoro kwestie metafizyczne nie podpadają pod władzę intelektu (są nierozstrzygalne), to rozumnie jest wierzyć, że świat został stworzony przez Boga, który nagradza dobro i karze zło. Czego bowiem rozum udowodnić nie jest w stanie, ma pełne prawo postulować: wszak świat z Bogiem ma więcej sensu, niż świat bez Boga. Ten stary oświeceniowy kontrakt wiary z rozumem działał doskonale aż do niedawna. Dziś jednak ulega szybkiej erozji. Wiara w racjonalność bytu wydaje się nam tak samo arbitralna, jak wiara w Boga. Nie mamy już poczucia, że musimy za wszelką cenę bronić racjonalności i sensu rzeczywistości. Może sobie być irracjonalna... Co więcej, nasze doświadczenie świętości stało się w zasadzie jedynie doświadczeniem właśnie – a więc przeżyciem osobistym, prywatnym, pozbawionym znaczenia publicznego. Religijność w wymiarze publicznym zdaje się nam jedynie zjawiskiem kulturowym, a jeśli w niej uczestniczymy, to nie przez autentyczną wiarę, lecz z miłości do tradycji oraz dla wzruszeń, które daje uczestnictwo w religijnej ceremonii. Nie ma też mowy o tym, aby duchowni mieli w naszych oczach uprzywilejowany dostęp do wiedzy o dobru i złu. Wszystko to oznacza, że ‘Kantowski kontrakt’ już się wyczerpał, a duch oświecenia pokonał sacrum. To niedobrze.

28 kwietnia: Prof. dr hab. Zbigniew Drozdowicz (Zakład Historii i Filozofii Religii, Instytut Filozofii UAM) strona wykładowcy
Wyznaniowość czy naukowość – dylemat rzeczywisty czy pozorny?
Chciałbym wyraźnie powiedzieć, że na postawione w tytule pytanie nie można zasadnie udzielić jednoznacznych odpowiedzi. Nie oznacza to oczywiście, że takich odpowiedzi się nie udziela. Można bowiem spotkać się z dwoma przeciwskrajnymi stanowiskami w tej kwestii. Z jednej strony znajdują się ci, którzy uważają, że wyznaniowość całkowicie wyklucza naukowość – w gronie takich osób znajdują się zarówno zdeklarowani ateiści, jak i osoby obojętne religijnie. Z drugiej natomiast strony znajdują się ci, którzy uważają, że wyznaniowość i naukowość nie tylko się nie wykluczają, ale wręcz się dopełniają lub co najmniej mogą pokojowo współegzystować, a tych, którzy nie podzielają ich stanowiska traktują jako kogoś kto albo nie wie o co chodzi w religii i w nauce, albo też przyjmuje jakieś uproszczone lub karykaturalne ich rozumienie.
Nie podzielam opinii, że każda próba łączenia wyznaniowości z naukowością może tylko zaszkodzić jednej i drugiej, podobnie zresztą jak nie uważam, że każda forma ich rozdzielenia może im wyjść na dobre. Jednak wskazanie tych okoliczności i tych warunków, w których one się wykluczają, oraz tych, w których mogą się one dopełniać lub przynajmniej nie utrudniać sobie życia wymaga odpowiedzi na szereg dodatkowych pytań, w tym na pytanie o pojmowanie wyznaniowości i naukowości oraz o ich warunki brzegowe. Pomocne w tym może być odwołanie się do historii stosunków między nimi oraz wysłuchanie tego, co nam mieli do powiedzenia w tej kwestii znaczący teolodzy, uczeni i filozofowie. Wprawdzie nie w każdej sytuacji historia jest dobrą nauczycielką, niemniej jestem przekonany, że w rozwiązywaniu takie wrażliwego i drażliwego problemu, jaki został postawiony w tytule tych rozważań, raczej nie zaszkodzi.
W pierwszej części tego wykładu przedstawię kreślone w przeszłości (zarówno przez przedstawicieli różnych Kościołów i wyznań, jak i przedstawicieli różnych nauk) scenariusze konfrontacyjne między religią i nauką, w drugiej przedstawię scenariusze mediacyjne, natomiast w trzeciej zarówno takie generalizujące opinie, z których wynika, że konflikt między nimi jest nieuchronny, jak i takie, w których się wskazuje na możliwości ich pokojowego współistnienia. Skłaniam się raczej ku tej drugiej niż pierwszej opinii, ale również do niej mam pewne zastrzeżenia.

5 maja: Dr Sławomir Sztajer (Zakład Historii i Filozofii Religii, Instytut Filozofii UAM) strona wykładowcy
Religia przemyślana na nowo. Podejście kognitywne
Przedmiotem wykładu będą podejmowane w ostatnich latach próby naukowego wyjaśnienia zjawisk religijnych, w szczególności projekty tzw. naturalizacji religii, oraz ich wpływ na kształtowanie się relacji między nauką a religią. Szczególną rolę w tym przedsięwzięciu odgrywają nauki kognitywne, których osiągnięcia zostały ostatnio zastosowane do badania zjawisk religijnych w pracach takich autorów jak Pascal Boyer, Thomas Lawson, Justin Barrett, Harvey Whitehouse, Stewart Guthrie, Ilka Pyysiäinen, Scott Atran. Z kognitywnymi badaniami religii wiąże się zmiana postrzegania relacji między religią i nauką – z perspektywy nauk kognitywnych religia przestaje być partnerem w dyskusji i staje się przedmiotem badania, zaś religijny obraz świata domaga się wyjaśnienia, nie zaś uzgodnienia z wizją świata budowaną przez nauki przyrodnicze. Chociaż przedstawiciele kognitywnych teorii religii z reguły unikają angażowania się w dyskusje na temat relacji między nauką a religią, z prezentowanych przez nich teorii wyłania się szereg problemów filozoficznych dotyczących tej relacji.

19 maja: Dr Andrzej W. Nowak (Zakład Filozofii Kultury, Instytut Filozofii UAM; Pracownia Pytań Granicznych UAM)
Spór religia-nauka (kreacjonizm – ewolucjonizm) w świetle socjologii nauki. Dziwny przypadek Steve’a Fullera

Celem wykładu jest przedstawienie relacji religia nauka z perspektywy nieklasycznej socjologii nauki. Podstawowym problem jest pytanie o obecność odwołań do pojęcia natury i nauk przyrodniczych w sporach zasadniczo światopoglądowych i religijnych. Dlaczego osoby motywowane religijnie uważają za konieczne i wazne aby odwołania do natury stanowiły element ich argumentacji. A także z drugiej strony dlaczego wielu naukowców uważa, iż krytyka religii jest niezbędna dla funkcjonowania nauki. Posługując się nieklasyczną socjologia nauki Bruno Latoura można użyć rozróżnienia na poziom „Nauki” i „nauk” (l.mn.). Oznacza to rozdzielenie pomiędzy poziomem legitymizacji praktyk naukowych, swoistą „polityką” oraz praktykami naukowymi, szczególnie laboratoryjnymi. Ukazaniu skomplikowanych relacji pomiędzy tymi dwoma poziomami funkcjonowania nauki a obecność odwołań do religii służy przedstawienie studium przypadku. Będzie nim ukazanie sporu kreacjonizm/ewolucjonizm na gruncie socjologii nauki – poprzez prześledzenie uwikłania w ten spór Steve’a Fullera. Następnie wskazana zostanie propozycja „pozytywnej” roli socjologii nauki w kształtowaniu debat publicznych w tym debat „nauka/religia”. Zakończeniem wykładu będzie przedstawienie pewnej propozycji obecności religii i nauki w debacie nad życiem publicznym (zbiorowym)

26 maja: Dr Sławomir Leciejewski (Zakład Logiki i Metodologii Nauk, Instytut Filozofii UAM)
Inspiracyjna rola zasad antropicznych
Na podstawie symulacji komputerowych globalnej dynamiki Wszechświata uświadomiono sobie, że możliwość pojawienia się oraz istnienia życia we Wszechświecie w dużej mierze zależy od jego globalnej struktury. Stwierdzono, że nawet nieznaczne zmiany w tempie ekspansji Wszechświata, w stosunkach mas cząstek elementarnych, w stosunkach sprzężeń pomiędzy nimi itd., uniemożliwiłyby istnienie życia w znanej obecnie formie. Fakt ten często ujmuje się w postaci tzw. zasad antropicznych.
W nierównoważnych treściowo wariantach zasady antropicznej orzeka się występowanie ścisłych związków między faktem powstania życia i ludzkiej świadomości a kosmologiczną strukturą Wszechświata, prawami jego ewolucji, wartościami stałych fizycznych itd. Słaba zasada antropiczna stwierdza, że obserwowane wartości parametrów fizycznych i kosmologicznych mogą przybierać wartości w przedziale umożliwiającym powstanie życia bazującego na związkach węgla. Mocna zasada antropiczna postuluje zaś, że Wszechświat musi posiadać takie własności, które umożliwiają powstanie i rozwój życia w określonym stadium ewolucji kosmicznej.
Zasada antropiczna w rozwoju kosmologii odgrywać może trojaką rolę. Po pierwsze, przyjmując zasadę antropiczną, można użyć jej do wyjaśnienia problemów standardowego modelu kosmologicznego. Po drugie, można posłużyć się tą zasadą jako specyficznym, jakościowym testem kosmologicznym. Po trzecie, zasada antropiczna inspiruje do różnorodnych dociekań filozoficznych i teologicznych oraz do szukania alternatywnych względem niej rozwiązań problemów standardowego modelu kosmologicznego. Temu ostatniemu zagadnieniu poświęcony zostanie mój wykład…

2 czerwca: Prof. dr hab. Antoni Szczuciński (Zakład Filozofii Nauki, Instytut Filozofii UAM)
Spory światopoglądowe wokół nauk przyrodniczych

9 czerwca: Zaliczenie wykładu

• Cykl debat: Wielkie księgi – recepcja
  

B. Wykłady, seminaria konwersatoria
#

Biopolityka - wprowadzenie systematyczne
#

(Biopolitics - systematic introduction,
Biopolitik - systematische Einführung)
Kod: 31-KO10L05
Prowadząca: mgr Marietta Radomska
Charakter zajęć: konwersatorium
Godzin: 30
ECTS: 3
Semestr: letni
Termin miejsce zajęć: środa, 13.30-15.00, Collegium Maius, Pracownia Pytań Granicznych (przyziemie, dojście jak do sal 5P, 6P, 7P, 8P)
Opis:
Choć pojęcie biopolityki - czyli takiej formy władzy/polityki, której przedmiotem jest samo biologiczne życie (Arystotelesowskie zoe) człowieka jako gatunku - wprowadzone zostało przez szwedzkiego teoretyka Rudolpha Kjelléna na początku XX wieku, to szerszej dyskusji i konceptualizacji poddaje je Michel Foucault, przeprowadzając zarazem genealogię tego terminu. Pokazuje on, w jaki sposób biopolityka ludzkiego gatunku zwraca się ku populacji, „globalnej masie, której dotyczą ogólne procesy właściwe życiu”, ujmowanej jako problem naukowy, biologiczny oraz polityczny; w jaki sposób interweniuje ona na obszarach takich jak medycyna, instytucje ubezpieczeniowe i opieki społecznej, relacje pomiędzy gatunkiem ludzkim a środowiskiem; jak jej mechanizmy stają się kluczowym dla nowoczesności sposobem polityczno-ekonomicznego zarządzania społeczeństwem.
Celem seminarium będzie prześledzenie koncepcji filozofów przyjmujących foucaultowskie analizy za istotny punkt orientacyjny – od Agambenowskiej „tanatopolityki”, wyznaczającej próg poza którym życie może zostać bezkarnie unicestwione, po odwołujące się często do Spinozjańskiej „teorii afektów” projekty „polityki życia samego” lub „witalizacji polityki” obecne u Gilles’a Deleuze’a, Rosi Braidotti, Michael’a Hardta i Antonio Negri’ego oraz Roberto Esposito. W toku zajęć skoncentrujemy się w szczególności na postawieniu pytania o możliwość „afirmatywnej” biopolityki (czyli takiej, która nie prowadziłaby do przeprowadzenia cezury wykluczającej to, co zostaje skazane na śmierć) i próbie udzielenia na nie odpowiedzi.
Seminarium jest elementem szerszego projektu naukowego „Perspektywy biopolityki”
Literatura:
Michel Foucault - Nadzorować i karać
Michel Foucault - Security, Territory, Population :Lectures at the College De France, 1977-78 (fr.)
Michel Foucault - Trzeba bronić społeczeństwa (fr.)
Michel Foucault – Wola wiedzy (fr.)
Michel Foucault – The Birth of Biopolitics: Lectures at the College De France, 1978-1979 (fr.)
Gilles Deleuze – Pure Immanence: Essays on a Life
Gilles Deleuze & Felix Guattari - Capitalism and Schizophrenia pt. 1: Anti - Oedipus (fr.)
Gilles Geleuze & Felix Guattari - Capitalism and Schizophrenia pt. 2: A Thousand Plateaus (fr.)
Giorgio Agamben - Homo Sacer. Suwerenna władza i nagie życie
Giorgio Agamben -Il regno e la gloria. Per una genealogia teologica dell'economia e del governo (angielskie tłumaczenie) (fr.)
Roberto Esposito - Bios: Biopolitcs and Philosophy
Braidotti Rosi - Metamorphoses: Towards a materialist theory of becoming (fr.)
Braidotti Rosi - Transpositions: On Nomadic Ethics, Polity Press, Cambridge 2006 (fr.)
Micheal Hardt & Antonio Negri – Imperium (fr.)
Micheal Hardt & Antonio Negri – Multitude (fr.)
Antonio Negri - Insurgencies (fr.)
Baruch Spinoza – Etyka (fr.)
Karol Marks - Kapitał. Tom I (fr.)
Warunki uczestnictwa: bierna znajomość języka angielskiego
Termin zgłoszeń:
Zasady zaliczeń:
Kontakt:

Epoki historyczne, kulturowe i polityczne. Definicje, granice, znaczenie
#

Kod: 31-KO10L06
Strona zajęć
Materiały do zajęć
Forum zajęć
Nagrania zajęć
Prowadzący: mgr Beata Anna Polak, prof. Tomasz Polak
Charakter zajęć: konwersatorium
Godzin: 60
ECTS: 6 (za oba semestry)
Semestr: zimowy i letni
Termin miejsce zajęć: poniedziałek godz. 17.00-18.30, Collegium Maius, Pracownia Pytań Granicznych, przyziemie (dojście jak do sal 5P, 6P, 7P, 8P)
Opis:
Definiowanie epok i ich granic nie jest jedynie problemem teoretycznym z zakresu periodyzacji historii. Istotne są kryteria takich definicji, które z kolei nie pozwalają się identyfikować bez wielostronnej analizy cech procesów poznawczych i tworzonych na ich podstawie obrazów świata, form mentalnościowych, strategii indywidualnych i społecznych / postaci polityki, zjawisk systemowych, społecznych, prawnych, medialnych itp.
Celem konwersatorium będzie najpierw identyfikacja kręgów problemów, które wymagają zauważenia i podjęcia w związku z wyodrębnianiem „epok”. Kwestie te podejmiemy najpierw w stosunku do powszechnie podejmowanego podziału epok dziejowych – od starożytności do współczesności, zwracając uwagę zwłaszcza na deficyty stosowanych w tym podziale kryteriów. Następnie zamierzamy przeanalizować krytycznie konkretne periodyzacje tworzone według kryteriów kulturowych, socjologicznych, gospodarczych, naukowo-technicznych i medycznych, przy czym każdorazowo sprawdzane będą uwarunkowania religijne / ideologiczne oraz konsekwencje polityczne stosowania poszczególnych kryteriów.
Zajęcia będą się składały z wprowadzeń teoretycznych – planujemy zapraszanie do współpracy w ich przygotowaniu historyków (w szczególności metodologów historii i historyków idei), socjologów, literaturoznawców i filozofów – oraz z analitycznych dyskusji nad przykładowymi tekstami.
Literatura: Materiały do zajęć
Warunki uczestnictwa: zgłoszenie
Termin zgłoszeń: do drugich zajęć
Zasady zaliczeń: obecność i aktywny udział w przygotowaniu konwersatoriów; w wypadku ponad trzech usprawiedliwionych nieobecności uzupełnienie braków przez prace pisemne
Kontakt: beataannapolak@wp.pl; tomaszpolak.w@wp.pl

Feminizm jako krytyka społeczna
#

Kod: 31-KO10L07
Prowadzący: dr Monika Bobako
Charakter zajęć: konwersatorium
Godzin: 30
ECTS: 3
Semestr: letni 2009/2010
Termin miejsce zajęć: wtorek 15.15-16.45, sala 227, Collegium Maius, ul. Fredry 10
Opis:
Celem zajęć będzie przedstawienie feminizmu jako krytycznego projektu intelektualnego, który dąży nie tylko do poprawienia sytuacji samych kobiet, lecz także do przedefiniowania całości relacji społecznych w sposób umożliwiający eliminację wszelkich form nieuprawnionej dominacji, przemocy i wykluczenia. Sięgając do tekstów filozofek i teoretyczek feministycznych postaramy się pokazać, iż konsekwentne przyjęcie perspektywy feministycznej wymaga podjęcia tematów takich, jak zniszczenie środowiska, militaryzm czy polityka ekonomiczna. W tym ujęciu feminizm będzie nie tyle przejawem „walki płci” czy ”kobiecego partykularyzmu”, ale przestrzenią dyskusji o sprawiedliwym społeczeństwie.
Literatura:

Warunki uczestnictwa:
Termin zgłoszeń: do drugich zajęć w semestrze
Zasady zaliczeń:
Kontakt:bomonako@gmail.com

Historyczne kategorie myślowe w naukach społecznych XVIII-XX w#

Kod: 31-KO10L08
Prowadzący: dr Wiktor Werner
Charakter zajęć: konwersatorium
Godzin: 30
ECTS: 3
Semestr: letni
Terminy zajęć: środa 15.00-216.30, Instytut Historii, sala 331
Opis:
Tematem zajęć jest omówienie historycznych kategorii myślowych obecnych w ważnych naukowych i filozoficznych tekstach naszej kultury ze szczególnym uwzględnieniem nauk społecznych.

1. Pragmatyczny wymiar historiografii w refleksji nad człowiekiem i społeczeństwem od XVII do XIX w.
2. Postrzeganie zmienności w klasycznej ekonomii politycznej. (A.Smith, D. Ricardo, T. Malthus, J. S. Mill).
3. Historyczne szkoły ekonomiczne.
4. “Spór o metodę” między szkołą historyczną a austriacką.
5. Homo oeconomicus vs człowiek historyczny w refleksji austriackiej szkoły ekonomicznej.
6. Czas historyczny w koncepcjach ewolucjonizmu społecznego.
7. Społeczny i historyczny wymiar świadomości w ujęciu Georga Herberta Meada.
8. Historyczny aspekt psychologii głębi.
9. Psychohistoria, czy niewykorzystana szansa?
10. W poszukiwaniu nowych dróg: historia modernistyczna i nauki społeczne.
11. Historia wobec problemu religii: Mircea Eliade: nowe rozwiązanie starego problemu.
12. Mariaż historii i antropologii: antropologia historyczna.
13. Dziejopisarstwo jako literatura: narratywizm.
14. Historia jako krytyka społeczeństwa.
15. Historia wobec problemów fundamentalnych. Nowe znaczenie filozofii historii.

Literatura:

• Braudel Fernand, Historia i trwanie, Warszawa 1999
• Bugajewski Maciej, Brzemię historii. Zło jako przedmiot refleksji historycznej. Poznań 2009
• Eliade Mircea „W poszukiwania historii i znaczenia religii” KR Warszawa 1997
• Pawelec Tomasz, Dzieje i nieświadomość. Założenia teoretyczne i praktyka badawcza psychohistorii, Katowice 2004
• Polasik Karolina, Antropologiczny rekonesans historyka. Szkice o antropologii historycznej, Bydgoszcz 2007
• Topolski Jerzy, Jak się pisze i rozumie historię. Tajemnie narracji historycznej, Warszawa 1997
• Werner Wiktor, Historyczność kultury. W poszukiwaniu myślowego fundamentu współczesnej historiografii, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2009
• Werner Wiktor, Werner Iwona, Od duszy do świadomości, od jednostki do społeczeństwa. Szkice z historii intelektualnej, Instytut Historii UAM, Poznań 2008
• Wrzosek Wojciech, O myśleniu historycznym, Bydgoszcz 2008

No more lies. Człowiek okłamany. Między przerażeniem a oświeceniem.#

Kod: 31-KO10L09
Materiały do zajęć
Prowadzący: dr Rafał Nakonieczny
Charakter zajęć: konwersatorium
Godzin: 30
ECTS: 3
Semestr: letni
Terminy zajęć: co drugi piątek od godz. 8.00 do 11.00 (cztery godziny z przerwą), począwszy od 26 lutego (następnie: 12 i 26 marca, 9 i 23 kwietnia, 14 i 28 maja , 11 czerwca)
Miejsce zajęć: Collegium Maius, sala 121
Opis:

Motto: Enlightenment is not imagining figures of light but making the darkness conscious (C.G. Jung).
Próba reinterpretacji „nocy ciemnej” jako pukania Prawdy do drzwi człowieka. Różne reakcje (lub etapy reakcji) na doświadczenie „nocy ciemnej”, która daje (jedynie) możliwość stanięcia w… ciemności Prawdy. Rozpacz – ocena własnej przeszłości i nieuchronność pytania o straty (poszukiwanie straconego czasu). Oświecenie – szansa na ponowne narodzenie; smutek i radość. „Przepoczwarzenie” – odrzucenie nie-prawdy jako krok ku Prawdzie sprawia, że staję się innym człowiekiem. Odrzucenie dotychczasowej oczywistości, odziedziczonych schematów. To, co znacie, wcale nie musi być prawdą; to, co robicie, niekoniecznie jest słuszne – Budda, Jezus, Nietzsche, „reformatorzy”, „odstępcy”, oświeceni. Gdy „noc ciemna” każe mi zmienić zdanie o świecie i własnym „ja”: Napięcie pomiędzy pokusą pozostawienia wszystkiego „zewnętrznie” jak było (gra, pozory, maska, zachowanie się „jak wypada”), a ryzykiem radykalnych zmian. Czy lepsze jest sztuczne światło czy prawdziwa ciemność? (pytanie do systemów religijnych, filozoficznych, jak i własnego światopoglądu).
Literatura:
Warunki uczestnictwa:
Termin zgłoszeń: do drugich zajęć
Zasady zaliczeń: aktywna obecność na zajęciach, praca zaliczeniowa
Kontakt: ranakon@o2.pl

Postkolonializm
#

Kod: 31-KO10L10
Prowadząca: dr Monika Bobako
Charakter zajęć: konwersatorium
Godzin: 30
ECTS: 3
Semestr: letni 2009/2010
Termin miejsce zajęć: czwartek 13.30-15.00, sala 218, Collegium Maius, ul. Fredry 10
Opis:
Celem zajęć będzie wprowadzenie do refleksji postkolonialnej oraz przedstawienie jej jako ważnego nurtu krytycznego we współczesnej humanistyce. W trakcie zajęć zastanowimy się, w jaki sposób rzetelne uwzględnienie kolonialnego dziedzictwa Europy modyfikuje europejskie autodefinicje oraz w jaki sposób dziedzictwo to do dziś wpływa na podmiotowość skolonizowanych oraz możliwości jej artykułowania. Szczególną uwagę poświęcimy analizie przenikających się poziomów, na których działały procesy kolonizacji – od poziomu ekonomicznej eksploatacji i politycznego podporządkowania, przez poziom oddziaływań kulturowych do poziomu zawłaszczania języka oraz narzucania form myślenia – oraz pokażemy różne formy antykolonialnego oporu. Skoncentrujemy się na filozoficznych implikacjach dyskursu postkolonialnego oraz zastanowimy się, w jakim sensie może być on użyteczny do analizowania kulturowej i intelektualnej kondycji wschodnioeuropejskich społeczności postkomunistycznych.

W ramach programu konwersatorium przewidziane jest spotkanie z artystką Joanną Rajkowską, autorką realizowanego w Poznaniu projektu artystycznego "Minaret".

Literatura

Warunki uczestnictwa:
Termin zgłoszeń: do drugich zajęć w semestrze
Zasady zaliczeń:
Kontakt:bomonako@gmail.com

Systemy uniwersalne. Geneza, znaczenie, uzurpacje
#

Kod: 31-KO10L11
Strona zajęć
Forum zajęć
Materiały do zajęć
Dyskusja o "maszynach społecznych"
Nagrania zajęć
Prowadzący: mgr Beata Anna Polak, prof. Tomasz Polak
Charakter zajęć: konwersatorium
Godzin: 60
ECTS: 6 (za każdy semestr 3)
Semestr: zimowy i letni
Termin miejsce zajęć: piątek 8.00-9.30, WNS (ul. Szamarzewskiego 89), sala 215
Opis:
Przez systemy uniwersalne rozumiemy takie systemy religijne, polityczne, ekonomiczne czy jeszcze inne, które usiłują objąć swoim teoretycznym zasięgiem także te osoby, które do nich nie należą z własnego wyboru.
W ramach konwersatorium zamierzamy przyjrzeć się najpierw genezie takich systemów – to znaczy zapytać o potrzeby indywidualne i społeczne oraz o uwarunkowania biologiczne, biospołeczne, kulturowe i cywilizacyjne, które umożliwiają / prowokują ich powstawanie. Drugi krąg problemów do podjęcia to kwestie konfliktów, które wywołuje obecność systemów uniwersalnych – w szczególności na linii: system-ludzie do niego nie należący, i nie życzący sobie, by definiować ich kategoriami tego systemu. (Dla przykładu: jak rozwiązywać konflikty powstające wskutek definiowania ateisty przez system religijny jako „anonimowego teisty” lub nie-chrześcijanina jako „anonimowego chrześcijanina”.)
Postawimy pytania o wewnątrzsystemowe uwarunkowania takich definicji, a następnie o środki obronne wobec dokonujących się za ich sprawą opresji (środki prawne, formy dyskursu publicznego, środki polityczne). Innymi słowy są to pytania o to, czy tezy inkluzywistyczne (np. oczekiwanie przez pewne odłamy chrześcijaństwa zbawienia dla wszystkich ludzi) dają się utrzymać w obrębie czystej wewnętrznej teorii systemów uniwersalistycznych, czy też nieuchronnie przeradzają się w tezy eksluzywistyczne (pozwolenie na aktywną „pomoc” w osiąganiu oczekiwanego dla kogoś dobra - np. zbawienia czy nawrócenia się / konwersji na określoną denominację religijną), odpowiedzialne za dramaty ludzkości: wojny, eksterminacje poszczególnych grup ludzi, inne opresje rasowe, religijne, ekonomiczne, dotyczące płci itd. Wiąże się z tym kwestia odpowiedzialności systemów uniwersalnych za skutki opresji społecznych dokonanych w przeszłości i dokonujących się aktualnie.
Zajęcia będą się odbywały w dwu podstawowych formach – lekturowo-dyskusyjnej (dla zidentyfikowania zagadnień wymagających podjęcia i wstępnej dyskusji stanu wiedzy na ich temat) i koncepcyjnej (dla sformułowania wniosków i zaprojektowania koniecznych działań politycznych / prawnych w realiach konfrontacji z systemami uniwersalnymi).
Literatura: Materiały do zajęć
Warunki uczestnictwa: zgłoszenie
Termin zgłoszeń: do drugich zajęć
Zasady zaliczeń: obecność i aktywny udział w przygotowaniu konwersatoriów; w wypadku ponad trzech usprawiedliwionych nieobecności uzupełnienie braków przez prace pisemne
Kontakt: beataannapolak@wp.pl; tomaszpolak.w@wp.pl

Śladami Tymona. Mizantropia
#

Kod: 31-KO10L12
Materiały do zajęć
Prowadzący: dr Rafał Nakonieczny
Charakter zajęć: konwersatorium
Godzin: 30
ECTS: 3
Semestr: letni
Terminy zajęć: co drugi piątek od godz. 11.30-14.30 (4 godziny z przerwą), począwszy od 26 lutego (następnie: 12 i 26 marca, 9 i 23 kwietnia, 14 i 28 maja , 11 czerwca)
Miejsce zajęć: Collegium Maius, gabinet Pracowni, sala 32, w przyziemiu
Opis:
Mottem są nagrobki ułożone dla słynnego mizantropa Tymona przez Leonidasa z Tarentu (1) i Kallimacha (2):

1.
"Miń mój nagrobek, nie pozdrawiaj mnie, nie pytaj, com zacz,
albo – obyś nie skończył zaczętej drogi".
2.
"Czego nienawidzisz po śmierci, ciemności czy światła?
– Ciemności, bo was jest więcej w hadesie".

Pustynia - między ucieczką od świata, niechęcią wobec ludzi a samotnością.

Odludek w literaturze, filmie, malarstwie.
Próba wniknięcia w świat istoty społecznej (animal sociale), która z różnych przyczyn jawi się nie tylko jako „anti-sociale”, ale również jako „anti-animal”.
Sposób myślenia „istoty społecznej”, która nie chce być częścią społeczeństwa.
Antropofobia i fobia społeczna.
Różne definicje człowieka i nienawiść do tak określonego.
Pytania:
„Jestem człowiekiem, i nic co ludzkie nie jest mi obce”. (Heautontimorumenos) Czy mizantrop powie: nienawidzę wszystkiego, co ludzkie?

Czy można znaleźć wspólne cechy dla mizantropa i nadczłowieka?

Literatura:
Warunki uczestnictwa:
Termin zgłoszeń: do drugich zajęć
Zasady zaliczeń: aktywna obecność na zajęciach, praca zaliczeniowa
Kontakt: ranakon@o2.pl

Warsztaty przygotowujące do powołania organizacji „non profit” (przygotowanie dokumentów, czynności prawne i organizacyjne#

Uwaga: ze względów technicznych warsztaty zostają przeniesione na semestr zimowy roku akademickiego 2010/2011

Wiedza zawsze usytuowana. O krytyce spojrzenia znikąd#

Kod: 31-KO10L13
Prowadząca: dr Monika Bobako
Charakter zajęć: konwersatorium
Godzin: 30
ECTS: 3
Semestr: letni 2009/2010
Termin miejsce zajęć: wtorek 13.30-15.00, sala 227, Collegium Maius, ul. Fredry 10
Opis:
Celem zajęć będzie omówienie stanowisk epistemologicznych, które kwestionują tradycyjne koncepcje obiektywnej wiedzy reprezentującej perspektywę „boskiego oka”, a więc wiedzy nieusytuowanej – czy też raczej – ukrywającej własne usytuowanie. Na zajęciach zajmiemy się między innymi koncepcjami epistemologicznymi, według których warunkiem uzyskania autentycznej obiektywności jest sproblematyzowanie pozycji, z której wiedza jest tworzona. Będą nas również interesowały koncepcje, które podkreślają ucieleśnienie poznającego podmiotu oraz rolę jego miejsca w hierarchiach szeroko rozumianej władzy. Zastanowimy się również nad tezą o szczególnym uprzywilejowaniu poznawczym pozycji na marginesach czy pozycji podporządkowanej.
Literatura

Warunki uczestnictwa:
Termin zgłoszeń: do drugich zajęć w semestrze
Zasady zaliczeń:
Kontakt:bomonako@gmail.com

C. Studencko-doktorancki projekt badawczy: Perspektywy biopolityki
#